بحث چهارم - يكى از احكام اضافه اين است كه طرفين اضافه ( مضاف و مضاف اليه ) از لحاظ وجود و عدم و قوّه و فعل مكافىء يعنى مساوى و برابر باشند .
دو اعتراض و دو نقض در اين مورد انجام گرفته يكى مربوط به تقدّم و تأخّر در اجزاى زمان است به اين ترتيب كه متقدّم از زمان با متأخّر از آن از قبيل مضافين مىباشند با اينكه وجود يكى از آن دو ملازم وجود ديگرى نمىباشد بلكه ملازم عدم ديگرى است .
ديگرى مربوط به علم ما ببرخى از امور مستقبل است زيرا با اينكه علم و معلوم از قبيل مضافين هستند و لكن علم مربوط بآينده در زمان حال ، موجود است ولى معلوم ، معدوم بوده ، هنوز تحقّق پيدا نكرده است و لازم است از حيث وجود و عدم باهم متكافىء باشند .
از اين دو اعتراض و دو نقض ، مرحوم استاد علّامه در متن درس پاسخ داده است مراجعه كنيد ديگر از احكام و خواصّ اضافه اين است كه بر جميع مقولات حتّى به خودش نيز عارض مىشود توضيح آن در متن درس ذكر شده است .
بحث پنجم - اضافه ، دو قسم است : « متشاكلة الاطراف » و « مختلفة الاطراف » و نيز اضافه تقسيم مىشود به دو قسم خارجى مثل پدر و پسر و . . . و آنچه ذهنى است مثل كلّى و فرد و اعمّ و اخصّ .
توضيح اين مطالب همه در متن درس بيان گرديده است .
شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 449
مساهمون: الشيخ حسين الحقاني
ص٤٤٩