فصل هشتم در ( مقوله ) كمّ و آن از مقولات « عرضى » است
سابقا گذشت كه عرض ، ماهيّتى است كه در اعيان ، موجود شود ، محلّ وجود آن ، موضوعى است كه خود ، مستغنى از عرض مىباشد .
و باز سابقا گذشت كه عرضيّت ، خود ، به منزلهء عرض عامّى است كه شامل نه مقوله بوده كه اينها ، اجناس عاليه ، به شمار مىروند و فوق اينها ، جنس ديگرى نيست و از اينجا ( كه اينها اجناس عالى بوده ، فوق آنها جنس ديگرى نيست ) هر تعريفى كه براى هريك از اينها انجام گرفته ، از قبيل تعريف بخاصّه هستند و حقيقى ، نبوده ، داراى جنس و فصل نيستند .
دو شيخ ( بزرگوار ) فارابى « 1 » ( ره ) و « ابن سينا ( ره ) » مقولهء « كمّ » را اين گونه تعريف كردهاند : « انّه العرض الّذى بذاته يمكن ان يوجد فيه شىء واحد يعدّه » « يعنى كمّ ، عرضى است كه به ملاحظهء ذاتش ( بذاته ) ممكن است در آن ، شىء واحدى موجود باشد كه آن را عادّ
هامش
( 1 ) - ابو نصر فارابى در قريهء « ويسج » قرب فاراب از شهرهاى خراسان در سال 260 ه متولد شد و وفات وى بدمشق در سال 339 ه در سن هشتاد سالگى بوده است از بزرگترين فلاسفهء مسلمين و به قول ابن خلكان تحزيج رئيس ابو على ابن سينا از كتب او است و از كلام او در تصانيف خويش فوائد بسيار گرفته است و مسافرتى به بغداد داشته است و كتابهاى تأليفى او از شروح و رسائل و كتب مستقل ، 102 كتاب است . براى توضيح بيشتر در حالات و زندگانى و تأليفات او به لغتنامه دهخدا و تحقيق مرحوم بديع الزّمان فروزانفر در ترجمهء احوال ابو نصر فارابى مراجعه كنيد ، مادّهء ابو نصر ص 898 تا ص 907 . ( شارح )