نشاندهندهء رابطهء بين مفهوم اسمى و حرفى است و اين رابطه را رابطه اين همانى معرفى مىكند و در سؤال دوم نيز پرسش از اين بود كه رابطهء بين مفهوم حرفى و اسمى كه از يك وجود رابط با دو نظر مختلف اخذ شدهاند چگونه است ، آيا رابطهء اين همانى است يا نه ، پس اين سؤال در متن ادعا و جزئى از آن است .
2 - 3 - 2 : اشكال ديگرى و جواب آن
اشكال : تبديل و تبدل بين مفاهيم به چه معناست ؟ مگر نه اين است كه به عقيدهء صدر المتألهين و اتباع وى - و از جمله استاد علامه رحمه اللّه - ادراكات انسان قابل تغيير و تحول نيستند - نه ادراكات تصديقى و نه تصورى ، نه حرفى و نه اسمى ، نه جزئى و نه كلى ؟ و مگر نه اين است كه لازمهء تبديل و تبدّل تغيير و عدم ثبات است ؟ پس ممكن نيست مفهومى تبديل به مفهوم ديگر بشود ، بنابراين معناى اين سخن كه « مفهوم حرفى كه از وجود رابط با نظر استقلالى به آن گرفته شده قابل تبديل به مفهوم اسمى است » چيست ؟
جواب : نخست لازم است باختصار حقيقت تبديل و تبدل را تحليل كرده مقوّمات آن را به دست آوريم تا روشن شود كه آيا تبديل و تبدل بالضروره مستلزم تغيير و استحاله و عدم ثبات هست يا نه ، بلكه ممكن است تبديل و تبدل بدون هيچگونه تغيير و استحالهاى نيز محقق شود .
در هرحال ، با داشتن مقوّمات تبديل و تبدل هم حقيقت معناى آن معلوم مىگردد و هم اين مقومات ملاكى هستند براى فهميدن اينكه آيا در مسئلهء مورد بحث حقيقت تبديل و تبدل وجود دارد يا نه .
بهطور كلى ، در هرجايى كه شيئى به شىء ديگر تبديل شود ، بين آن دو شىء يك اين همانى و يك اين غيرآنى وجود دارد ؛ مثلا ، در تبديل يخ به آب ، به لحاظى كه اين آب همان يخ قبلى است كه ذوب شده و يا آن يخ قبلى كه ذوب شده همين آب است ولى به لحاظ ديگر آن يخ غير از اين آب است و اين آب غير از آن يخ .
لازمهء اين همانى بين دو شىء وجود يك امر واحد مشترك است كه هم در اوّلى موجود بوده هم در دومى موجود است و على هذا اين امر در ضمن تغيير و تحول بايد ثابت باشد و لازمهء اين غيرآنى اين است كه در شىء اوّل چيزى باشد كه در دومى نيست يا در شىء دوم چيزى باشد كه در اوّلى نيست و يا هم در شىء اوّل چيزى باشد كه دومى فاقد آن است و هم در شىء دوم چيزى باشد كه اوّلى واجد آن نيست . پس هريك از دو شيئى كه تبديل و تبدل بين