جامع ذاتى آنهاست ميسور است ؛ به عبارت ديگر ، اصلا در ذهن وجودى منحاز و مستقل براى خود ندارد ، بلكه وجود ذهنى آن عينا همان وجود ذهنى مفاهيمى است كه اين مفهوم جامع ذاتى آنهاست ؛ مثلا ، تصور صحيح حيوان جنسى كه جامع ذاتى انواع حيوان است به اين صورت است كه بگوييم همان مفهوم عامّى كه وقتى مفهوم انسان تصور شود آن نيز تصور مىشود و وقتى مفهوم اسب تصور شود آن نيز تصور مىشود و وقتى مفهوم گاو تصور شود آن نيز تصوّر مىشود . در اينجا به همين اندازه اكتفاء مىكنيم و در 2 - 2 بحث مفصلترى در اين مورد خواهيم داشت و بحث كامل آن در مباحث ماهيّت خواهد آمد .
3 - 1 : اشتراك معنوى و لفظى
بهطور خلاصه ، هرگاه لفظى كه دالّ بر جامع و ما به الاشتراك چند مفهوم است بر آن مفاهيم اطلاق شود ، چنين اطلاقى اطلاق به نحو مشترك معنوى است . پس در اطلاق يك لفظ بر چند مفهوم به نحو مشترك معنوى ، هميشه پاى يك مفهوم كلى كه جامع و ما به الاشتراك آن مفاهيم است در كار است ، بهطورى كه اين لفظ در حقيقت اسم آن مفهوم كلى بوده دالّ بر آن است و اگر بر آن مفاهيمى كه مصداق « 1 » اين مفهوم كلىاند نيز اطلاق مىشود ، از آن روست كه مفهوم كليى كه مدلول و مسماى لفظ است بر آنها صدق مىكند . پس در واقع اين مفهوم كلى ، كه جامع و ما به الاشتراك آن مفاهيم است ، واسطه است در اطلاق آن لفظ بر آن مفاهيم ؛ يعنى ، لفظ اوّلا و بالذات بر آن جامع اطلاق مىشود و چون جامع بر آن مفاهيم صادق است ، به تبع صدق جامع بر آن مفاهيم بر آنها نيز ثانيا و بالعرض اطلاق مىشود . مثلا لفظ « نوع » بر مفهوم انسان ، مفهوم درخت ، مفهوم سنگ اطلاق مىشود ولى اين اطلاق به اين علت است كه اين لفظ در حقيقت اسم مفهوم نوع است و دالّ بر آن است و چون مفهوم نوع يك مفهوم كلى است كه بر مفهوم انسان و درخت و سنگ صدق مىكند ، لفظ « نوع » نيز به تبع مفهوم نوع بر مفاهيم ذكر شده اطلاق مىگردد . بنابراين ، مفهوم كلّى نوع واسطه است در اطلاق لفظ « نوع » بر آن مفاهيم ، لهذا اين اطلاق به نحو اشتراك معنوى است . حال اگر لفظى بر تعدادى از مفاهيم به اين نحو اطلاق نشد ، يعنى يك مفهوم كليى كه مدلول و مسمّاى آن لفظ و جامع و ما به الاشتراك آن مفاهيم است
هامش
( 1 ) - لفظ مصداق و صدق در اين عبارت بهطور مسامحهآميز به كار رفته است و مقصود اين است كه آن مفهوم كلى قابل حمل بر آن مفاهيم باشد ، خواه به حمل شايع و خواه به حمل اوّلى .