تخطي إلى المحتوى الرئيسي

شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 235

مساهمون:

ص٢٣٥
معناى حرفى است ، هيچ اشتراك معنويى وجود ندارد . اكنون اگر لفظ « ابتدا » را هم بر ابتداى اسمى و هم بر ابتداى حرفى اطلاق كنيم ، مانند لفظ « وجود » كه در مورد وجود محمولى و وجود رابط به‌كار مىرود ، مشترك لفظى بين آن دو خواهد بود .

4 - 3 : اثبات وجود رابط در قضيه

قبل از پرداختن به اثبات وجود رابط در قضايا ، بايد انواع قضايا را توضيح دهيم ، تا روشن شود در كدام دسته از قضايا درصدد اثبات وجود رابط هستيم .

1 - 4 - 3 : اقسام قضايا

در يك تقسيم‌بندى اوّلى ، قضايا به دو دستهء شرطيه و حمليه و هر دسته نيز به موجبه و سالبه تقسيم مىشوند . قضاياى حمليه ، چه موجبه و چه سالبه ، خود به هليهء بسيطه و هليهء مركبه تقسيم مىگردند . منظور از هليات بسيطه قضايايى است كه مفاد آنها ثبوت الشىء يا نفى الشىء است ، مثل « انسان هست » و « سيمرغ نيست » ، و مقصود از هليات مركبه قضايايى است كه مفادشان ثبوت شىء لشىء يا نفى شىء عن شىء است ، مانند « انسان كاتب است » و « سنگ ناطق نيست » . هليات مركبه نيز به دو دسته منقسم مىشوند : دستهء اول هليات مركبه‌اى هستند كه وجود محمول در خارج عين وجود موضوع است ؛ يعنى ، يك واقعيت خارجى است كه بعينه هم مصداق موضوع است و هم مصداق محمول ، پس در خارج بيش از يك واقعيت متحقق نيست ولى انسان همان واقعيت واحد را به دو مفهوم تحليل مىكند و يكى را موضوع قرار مىدهد و ديگرى را محمول ، مانند قضيه « انسان واحد است . » وحدت انسان در خارج واقعيتى غير از واقعيت انسان ندارد ، در خارج دو واقعيت نيست ، يكى واقعيت انسان و ديگرى واقعيت وحدت ، كه به نحوى باهم متحد شده باشند ، بلكه يك موجود و واقعيت واحد است كه به اعتبارى مصداق انسان است و به اعتبارى مفهوم وحدت از آن انتزاع شده است . اما دستهء دوم هليات مركبه‌اى هستند كه وجود محمول در خارج غير از وجود موضوع است ، پس بر خلاف دستهء اول در اين دسته هريك از موضوع و محمول وجود و واقعيتى خاص به خود دارد ، مانند « جسم سفيد است » . در خارج ، واقعيت سفيدى غير از واقعيت جسم است ، هريك وجودى