ندارد . و آن جنبهء ملكوتىِ ثابتِ عمل وقتى حاصل مىگردد كه سالك به طور ثبات و دوام به عمل اشتغال ورزد تا اثرات ثابتهء اعمال فانيهء خارجيه در صُقع نفس رسوخ پيدا كند و متحجر گردد و ديگر پس از تثبيت و استقرار قابل رفع نباشد .
پس سالك بايد سعى كند عملى را كه مطابق استعداد اوست انتخاب كند و اگر احياناً ثبات و دوام آن را عازم نيست اختيار ننمايد ، زيرا در صورت متاركهء عمل ، حقيقت و واضعيت عمل به مخاصمه برمىخيزد و آثار خود را بالمرّه جمع نموده و با خود مىبرد و در نتيجه ، آثارى ضد آثار عمل در نفس پديد مىآيد ، نَعوذُ باللَّه .
معناى مخاصمه آن است كه چون سالك آن عمل را ترك گفت ، حقيقت آن عمل به طور عكسالعمل از سالك دورى مىجويد و آثار و خصوصيات خود را نيز با خود مىبرد . و چون آن عمل ، عمل نورانى و خيره بوده است ، چون ناحيهء نفس از آن آثار نورانى خالى گردد ناگزير آثار ضد آن از ظلمت و تيرگى و شرور جايگزين آن خواهد شد . و حقيقت آن است كه : « لَا يُوجَدُ عِنْدَاللَّهِ الَّا الْخَيْرُ « 1 » و امَّا الشُّرورُ وَ الْقَبائِحُ وَ الظُّلُماتُ انَّما هِيَ مِنْ أنْفُسِنا . » « 2 »
بنابراين ، هر عيب و نقص كه پديد آيد از ناحيهء افراد بشر است ؛ « وَالشَّرُّ لَيْسَ إلَيْكَ . » « 3 » و بر اين اساس نيز روشن مىشود كه فيوضات الهيه اختصاصى نبوده ، بلكه از صُقع ربوبى و از مقام رحمت نامتناهى متوجه عموم افراد بشر است ، از مسلم و يهود و نصارا و مجوس و آتشپرست و بتپرست ، لكن خصوصيات موجودهء در قوابل ، به سوءاختيار آنها سبب مىگردد كه اين رحمت واسعه در بعضى ، افادهء سرور و بهجت و شادى نمايد و در بعضى دگر ايجاد غم و اندوه .
هامش
( 1 ) . [ نزد خداوند جز خير و خوبى يافت نمىشود . ]
( 2 ) . [ و اما شرها و زشتىها و تاريكىها ، همه از ناحيهء خود ماست . ]
( 3 ) . [ و شر به ساحت مقدس تو راه ندارد . ]