اعمال مسامحت و مساهلت ورزد به همان مقدار ايمان او ناقص خواهد بود ؛ لهذا اگر سالكى در مرحلهاى دست و زبان و ساير اعضا و جوارح خود را پاكيزه نموده و آنها را به تمام معنىالكلمة ، مؤدَّب به ادب الهى نمايد ، ولى در مرحلهء انفاقِ مال مجاهده به عمل نياورد و از اين مرحله عبور ننموده باشد ، ايمان او كامل نشده و ناقص خواهد بود و همين نقص ، او را از ارتقا به مقام بالاتر باز خواهد داشت . بنابراين ، بايد به هر عضوى از اعضا ، حظ ايمانى آن را به او رسانيد تا ايمان مترتب بر او حاصل گردد ؛ مثلًا قلب را كه امير بدن است به ذكر و فكر مشغول دارد . ذكر ، عبارت است از : يادبودن قلب به اسما و صفات حضرت بارى تعالى شأنه و فكر عبارت است از : توجه و حركتدادن قلب به آيات آفاقيه و انفسيه و تأمل و مداقه در صنع و سير آنها و قلب انسان به وسيلهء اين دو عمل از سرچشمهء ايمان سيراب مىگردد :
« أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ »
.
و پس از آنكه به هر عضوى از اعضا حظِ ايمانى او را عطا نمود ، بايد شروع به مجاهده نموده و به وسيلهء آن نقصان اسلام و ايمان اكبرَيْن را تكميل و از شك و تخمين رهايى جسته ، به سر حد يقين برساند .
« الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ »
. « 1 »
و نتيجهء مجاهده اين است كه علاوه بر آنكه در صراط مستقيم قرار گرفته ، ايمن شده و از دستبرد شياطين محفوظ خواهد ماند .
« أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ »
. « 2 »
خوف ، عبارت است از : ترسيدن نسبت به امرى كه هنوز واقع نشده و وقوع آن مترقَّب و مورد اشمئزاز و ناراحتى انسان است . و حُزن : عبارت است از : اندوه و غم
هامش
( 1 ) . انعام ، آيهء 82 : [ فقط آنان كه ايمان آورده و ايمان خود را به ظلم آغشته نساختند ، امنيت براى آنهاست و آنها راهيافتهاند . ]
( 2 ) . يونس ، آيهء 62 : [ هان كه اولياى خدا نه ترسى بر آنان است و نه اندوهى دارند . ]