« وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ * ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ * ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ »
. « 1 »
در اين جا خداوند مىفرمايد : ما انسان را از « گِل خالص » آفريديم ، پس اصل آفرينش انسان از سلالهء گل است ، و معلوم است كه گل جسم است ، پس حدوث انسان از گل شروع شده و آن جسم است .
و پس از آفرينش او از گِل ، ما آن را ، يعنى آن « انسان گِلى » را ، نطفه نموديم . در اين جا هم ملاحظه مىشود تبديل به « جسم » شده است ، چون نطفه ، جسم است . پس بر اساس حركت جوهريه ، گل تبديل به نطفه شده است ؛ يعنى جسمى تبديل به جسم ديگر شده است .
و پس از آن ما « نطفه » را به شكل « عَلَقه » يعنى به شكل خون بسته شده آفريديم ؛ در اينجا نيز جسمى تبديل به جسم ديگر شده است .
و پس از آن ما علقه را « مُضْغه » يعنى پاره گوشت جويده شده آفريديم . در اينجا نيز جسمى تبديل به جسم ديگر گرديده است .
و پس از آن ، ما مضغه را استخوان آفريديم . در اين جا نيز جسمى تبديل به جسم ديگر شده است .
و چون خداوند بر استخوان گوشت پوشانيد ، مىفرمايد : در اين حال ما اين انسان را تبديل به خلقت ديگرى نموديم ؛ يعنى اين انسان جسمى را روحانى كرديم و حقيقت و روح اين اجسام تبديل به نفس ناطقهء انسانى گرديد .
هامش
( 1 ) . آيات 12 - 14 سورهء مؤمنون : « و به تحقيق كه ما انسان را از جوهر و عصارهء گل آفريديم و پس از آن ، او را نطفهاى در مكان مستقر قرار داديم . و سپس آن نطفه را عَلَقه آفريديم و سپس آن علقه را مُضْغَه آفريديم و سپس مضغه را استخوانها آفريديم و سپس روى استخوانها را از گوشت پوشانيديم ، و سپس ما آن را به خلقت ديگرى مبدل ساخته و انشا نموديم ، پس با بركت و مبارك باد اللَّه كه او بهترين خلقت كنندگان است . »