إلّا قَوْلَ إبْراهيمَ ، أيِ اقْتَدوا بِإبْراهيمَ في كلِّ امورِهِ إلّا في هَذَا الْقَوْلِ فَلا تَقْتَدوا بِهِ فيهِ ؛ فَإنَّهُ عليه السلام إنَّما اسْتَغْفَرَ لأِبيهِ عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَها إيّاهُ بِالإيمانِ ، فَلَمّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ للَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ ؛
الّا قول ابراهيم - جملهء استثنائيه است براى جملهء سابقه كه : براى شما نسبت به ابراهيم ماده تأسّى خوبى است - يعنى به ابراهيم اقتدا كنيد در تمام امورش ، مگر در اين گفتارش ، كه به او تأسّى مجوييد ! چون ابراهيم عليه السلام براى عمويش به جهت وعدهاى كه به او نموده بود استغفار كرد ، و ليكن چون براى ابراهيم روشن شد كه او دشمن خداست از او بيزارى جست .
از اين كلام استفاده مىشود كه در كلام حضرت ابراهيم عليه السلام دربارهء وعدهء استغفار به عموى خود ، آزر ، مَنْقَصَت و حَزازتى وجود داشته است ، كه در قرآن كريم اين عمل را از اسوهء حسنهء ابراهيم استثنا نموده است .
علامه : از آيهء واردهء در سورهء مريم استفاده مىشود كه حضرت ابراهيم عليه السلام براى عمويش آزر در حالى كه مشرك بوده و ابراهيم را از اعراض نسبت به آلههء خود بيم مىداده است ، سلام فرستاده و وعدهء استغفار داده است كه از پروردگارش بخواهد تا از او درگذرد ؛ آنجا كه فرمايد :
« يا أَبَتِ إِنِّي أَخافُ أَنْ يَمَسَّكَ عَذابٌ مِنَ الرَّحْمنِ فَتَكُونَ لِلشَّيْطانِ وَلِيًّا * قالَ أَ راغِبٌ أَنْتَ عَنْ آلِهَتِي يا إِبْراهِيمُ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ لَأَرْجُمَنَّكَ وَ اهْجُرْنِي مَلِيًّا * قالَ سَلامٌ عَلَيْكَ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي إِنَّهُ كانَ بِي حَفِيًّا »
. « 1 »
و در سورهء شُعراء ، در ضمن دعايى كه از حضرت ابراهيم عليه السلام نقل مىكند ؛ از جمله
هامش
( 1 ) . آيات 45 - 47 سورهء مريم : « اى پدر من ! به درستى كه من بيم آن دارم كه از طرف خداوند رحمان به تو عذابى برسد و در نتيجه از دوستان و اولياى شيطان گردى ! آزر گفت : اى ابراهيم ! آيا تو از خدايان من روى گردانيدهاى ؟ ! اگر از اين عمل خود دست باز ندارى تو را سنگسار مىكنم ، و از من با تمام وجودت دورى گزين ! ابراهيم گفت : سلام بر تو باد ! من از پروردگار خودم براى تو آمرزش مىطلبم ، زيرا كه پروردگار من به من مهربان است . »