بنابر اين آيهء مباركه ، آنچه بر رسول اللَّه و مؤمنين جايز نيست ، استغفار است براى مشركين در وقتى كه براى آنان روشن باشد كه آنان از دوزخيان هستند و همچنين نسبت به حضرت ابراهيم نيز مطلب اين چنين است كه بعد از آن كه بر او روشن شد كه آزر دشمن خداست از او تبرّى جست ، و استغفار او قبل از اين مرحله بوده است . و لذا در سورهء توبه ، خداوند رسولش را از دعا بر آنان و قيام بر قبر آنان بر حذر داشته است :
« وَ لا تُصَلِّ عَلى أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ ماتُوا وَ هُمْ فاسِقُونَ »
. « 1 »
و در همين سوره مىفرمايد :
« اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ »
. « 2 »
و ليكن آيهاى كه در سورهء ممتحنه ذكر شد :
« قَدْ كانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْراهِيمَ وَ الَّذِينَ مَعَهُ »
. « 3 » و سپس استثنايى كه مىزند :
« إِلَّا قَوْلَ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ »
« 4 » استفاده مىشود كه گرچه اين وعدهء استغفار در وقتى بوده است كه براى ابراهيم دشمنى آزر نسبت به خدا روشن نبوده است ، ولى در عين حال ، در حال كفر خوب نيست وعدهء استغفار به كافر داده شود مطلقاً . و لذا در اين آيه حتى از نظير اين نوع استغفار خاص كه از روى وعده هم بوده است ، و قبل از روشن شدن دوزخى بودن
هامش
( 1 ) . « و براى احدى از آنان كه مرده است هيچ گاه درود مفرست و دعا مكن ! و بر بالاى قبر او نايست ! چون آنان به خدا و رسولش كافر شدند و در حال فسق و كفر از دنيا رفتند . »
( 2 ) . « براى آنان طلب آمرزش كنى يا نكنى تفاوتى ندارد ، اگر براى آنان هفتاد بار طلب آمرزش كنى ، خداوند هيچ گاه آنان را نخواهد آمرزيد ! به علت آنكه آنان به خدا و رسول خدا كافر شدهاند و خداوند گروه فاسق را هدايت نمىنمايد . »
( 3 ) . « به درستى كه براى شما تأسى خوبى است دربارهء ابراهيم و آن كسانى كه با او بودهاند . »
( 4 ) . « مگر قول ابراهيم به پدرش [ عمويش ] كه من البته براى تو طلب آمرزش خواهم نمود . »