اكثر افرادى كه موفق به نفى خواطر شده و توانستهاند ذهن خود را پاك و صاف نموده و از خواطر مصفا كنند و بالأخره سلطان معرفت براى آنان طلوع نموده است ، در يكى از اين دو حال بوده است : اول ، در حين تلاوت قرآن مجيد و التفات به خوانندهء آن ، كه چه كسى در حقيقت قارى قرآن است و در آن وقت بر آنان منكشف مىشده است كه قارى قرآن خداست - / جلّ جلاله - / .
دوم ، از راه توسل به حضرت اباعبداللَّه الحسين عليه السلام ، زيرا آن حضرت را براى رفع حجاب و موانع طريق نسبت به سالكان راه خدا عنايتى عظيم است .
و بنابر آنچه ذكر شد دو امر مهم در تجلى سلطان معرفت دخالتى عظيم دارد : اول :
مراقبه به انحاى مراتِبها ؛ دوم : توجه به نفس . چون سالك به اين دو امر اهتمام نمايد كم كم متوجه مىشود كه كثرات اين جهان از يك چشمه سيراب مىشوند و هر چه در عالم صورتِ تحقق به خود بگيرد همهء آنها از يك مصدر است و در هر موجودى هر مقدار نور و جمال و بها و كمال باشد از آن سرچشمه افاضه شده است و به هر موجودى كه مصدر عظيم به قدر سعهء وجودى او كه همان قوابل ماهُوى اوست نور وجود و جمال و عظمت افاضه نموده است ؛ و به عبارت ديگر ، از جانب فياض مطلق ، فيض به طور اطلاق - / بدون قيد و شرط و حد - / افاضه مىشود و هر موجودى به قدر ماهيت خود از آن اخذ مىكند .
بارى ، سالك در اثر مراقبهء تام و اهتمام شديد به آن و در اثر توجه به نفس ، به تدريج چهار عالَم بر او منكشف خواهد شد :
عالَم اول : توحيد افعال است ؛ يعنى در وهلهء اول ادراك مىكند كه آنچه چشم مىبيند و زبان مىگويد و گوش مىشنود و دست و پا و ساير اعضا و جوارح عمل مىكنند ، همه و همه مستند به نفس خود اوست و نفس فاعل مايشاء است و سپس ادراك مىكند كه آنچه از افعال در جهان خارج تحقق مىيابد مستند به خود اوست و نفس او مصدر تمام افعال است در خارج و سپس مىيابد كه نفس او قائم به ذات حق
رساله لب اللباب در سير و سلوك اولى الألباب به ضميمه مصاحبات ( طبع جديد ) ( فارسى ) — صفحة 124
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٢٤