اين مرتبه اهتمام نمود براى او تمكن پيدا مىشود كه ديگر خود را نباخته و اين خوددارى در او به سرحد ملكه برسد .
سوم درجه ، آن است كه پروردگارِ جهان را پيوسته ناظر خود ببيند و كم كم اذعان و اعتراف مىنمايد كه خداى متعال در همه جا حاضر و ناظر و نگران همهء مخلوقات است . و اين مراقبه در تمام حالات و در همهء اوقات بايد رعايت شود .
چهارم درجه ، مرتبه است از اين عالىتر و كاملتر و آن اين است كه خودش خداى را حاضر و ناظر ببيند و به طور اجمال مشاهدهء جمال الهى نمايد . و اشاره به اين دو مرتبهء اخير از مراقبه است . وصيت رسول اكرم صلى الله عليه و آله به ابىذر غفارى - رضوان اللَّه عليه - :
اعْبُدِاللَّهَ كَأنَّكَ تَراهُ ، فَانْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَانَّهُ يَرَاكَ ؛
خداى را چنان عبادت كن مثل آنكه گويى تو او را مىبينى و اگر نمىتوانى او را ببينى ، او را طورى عبادت كن كه بدانى او تو را مىبيند .
بنابراين ، عبادت در مرحلهاى كه خدا او را مىبيند پايينتر است از مرتبهاى كه خدا را مىبيند .
چون سالك بدين مرتبه رسد براى آنكه بتواند به كلى اغيار را از ذهن خود خارج كند بايد نفى خاطر را در ضمن يكى از اعمال عباديه به جاى آورد ، چه جايز نيست در شرع مقدس توجه به سنگ يا چوب كند ، زيرا اگر در همان لحظاتِ توجه ، مرگ او را دريابد چه جواب خواهد گفت ؟ اما نفى خواطر در ضمنِ ذكر و با حربهء ذكر ، عبادت است و ممدوح شرع و بهترين طريق آن توجه به نفس است كه اسرع طرق است براى نيل به مقصود ، چه توجه به نفس ممدوح و مقبول شرع انور است و كريمهء شريفهء :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ »
. « 1 »
هامش
( 1 ) . مائده ، آيهء 105 : [ اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، مراقب خود باشيد ؛ اگر شما راهيافته باشيد ، گمراهان به شما زيانى نتوانند رساند . ]