اين مداومت نموده و بالكليّه متوجه آن گردد و به جز خيال آن خيال ديگرى را به خود راه ندهد و در خلال اين عمل اگر خاطرى حمله كند و تشويشى روى دهد از كلمهء « لَا مَوْجُودَ الّا اللَّهُ » « 1 » و كلمهء « اللَّه » استمداد جويد .
و مدتى بر اين عمل مداومت نمايد تا كيفيت بىخودى دست دهد . و ذكر در خلال اين عمل « استغفار » و ذكر « يا فَعّال » است و تكرار اسم « يا باسِط » بسيار نمايد . و چون سالك به اين مرحله رسيد مأذون است بقيهء مرحلهء نفى خاطر را به وسيلهء ذكر نفسى خيالى اتمام نمايد تا خاطر بالمرّه مندفع گردد ، زيرا بقاياى خواطر - / انشاءاللَّه - / به دخول در مراتب ذكر و فكر ، خود به خود مندفع خواهد شد » . انتهى مُلخَّصه .
بايد دانست كه اين طريقهء نفى خواطر كه در اينجا ذكر فرموده است متخذ از طريقهء نقشبنديه است و نقشبنديه جماعتى از صوفيه هستند كه در صفحات تركيه و غير آن متوارى هستند و مرشد ايشان خواجه محمد نقشبند بوده است ، فلذا به نقشبنديه معروف شدهاند .
اما طريقهء مرحوم آخوند ملاحسينقلى همدانى - رضوان اللَّه عليه - اين طور نبوده است و ايشان و شاگردانشان ابداً به وسيلهء نفى خواطر بدون ذكر عملى نداشتهاند . بله ، رويهء ايشان عبارت بوده است از التزام در امر مراقبه ؛ يعنى اهتمامورزيدن در مراتب آن . و قبلًا ما به طور اجمال از آن ذكرى به ميان آورديم ، اينك مراتب آن را به طور تفصيل مىنگاريم .
اول درجهء مراقبه اين است كه سالك از محرمات اجتناب كرده و تمامى واجبات را اتيان كند و در اين امر به هيچ وجه منالوجوه مسامحه نورزد .
دوم درجه ، آن است كه مراقبه را شديد نموده و سعى كند هر چه مىكند براى رضاى خدا باشد و از امورى كه لهو و لعب ناميده مىشود اجتناب نمايد . و چون در
هامش
( 1 ) . [ موجودى جز خدا نيست . ]