مرحوم حاج ميرزا على آقاى قاضى - رضوان اللَّه عليه - مقام انبساط و ارادتش غلبه داشت بر خوف ايشان و همچنين مرحوم حاج شيخ محمد بهارى - رحمةاللَّه عليه - اين طور بود ؛ در مقابل ، حاج ميرزا جواد آقاى ملكى تبريزى - رضوان اللَّه عليه - مقام خوف ايشان غلبه داشت بر رجا و انبساط و اين معنا از گوشه و كنار سخنانشان مشهود است . آن كه انبساط او بيشتر باشد او را « خراباتى » گويند و آنكه خوف او افزون باشد او را « مناجاتى » نامند . ولى كمال در رعايت اعتدال است و آن عبارت است از : حايزبودن كمال انبساط در عين كمال خوف و اين معنا فقط در ائمهء طاهرين - صلواتاللَّه و سلامه عليهم اجمعين - موجود است .
برگرديم بر سر مطلب و محصَّل آنكه : ادب آن است كه ممكن حدود امكانى خود را فراموش نكند ؛ لهذا چون وقتى در نزد حضرت صادق عليه السلام سخنى كه در آن شايبهاى از غلو در حق آن حضرت بود به ميان آمد آن حضرت فوراً به خاك افتاد و جبين مباركش را بر خاك مىماليد .
مرتبهء كامل از ادب آن است كه سالك در همهء احوال ، خود را در محضر حضرت حق - سبحانه و تعالى - حاضر دانسته و در حال تكلم و سكوت ، در خوردن و خوابيدن ، در سكون و حركت و بالأخره در تمام حالات و سكنات و حركات ، ادب را ملحوظ دارد . و اگر سالك پيوسته توجه به أسما و صفات الهى داشته باشد ، قهراً ادب و كوچكى بر او مشهود خواهد شد .
دوازدهم : نيت
و آن عبارت است از آنكه سالك منظورى در سلوك نداشته باشد جز نفس سلوك و فناى در ذات احديت . و بنابراين ، بايد سالك سيرش خالص باشد :
« فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ »
. « 1 » در اخبار زيادى وارد شده است كه نيت سه مرتبه دارد ؛ منها ما قال الصّادق عليه السلام :
هامش
( 1 ) . غافر ، آيهء 14 : [ پس خدا را بخوانيد ، در حالى كه دين را براى او خالص كرده باشيد . ]