مرحلهء ساده شروع كرده ، به تدريج به اعماق مراحل عاليه غور مىكند و در محدودهء استعداد خود پيش مىرود تا به مراحل پر پيچ و خم آن فن برسد .
مراتب شناخت آفريدگار جهان بر اساس بيانات اميرمؤمنان به پنج چيز مىرسد :
1 - شناخت خدا به عنوان پديدآورندهء اين جهان و اعتراف به وجود او ، به استناد اين كه جهان پديد آورندهاى دارد .
اعتقاد به اين كه جهان صانعى دارد ، يك مسئلهء نظرى است و همهء پيروان اديان از مسلمان و غير مسلمان بر آن عقيده دارند و حتى مشركان نيز ( چون بتپرستان و دوگانه پرستان ) در اين عقيده با آنها همعقيده هستند .
در اين مرحله از خداشناسى ، خداشناسان حقيقى كه از روى براهين قطعى به هستى او ايمان آوردهاند و در اجراى فرمانهاى او كوشا هستند با گروهى از خداشناسان كه به هستى او معتقدند ولى از پرستش او سرباز مىزنند ، مشترك هستند .
جملهء « سرآغاز دين ، شناخت ذات اقدس الهى است » از سخنان اميرمؤمنان ناظر به اين مرحله از شناخت است كه به معناى مطلق دين ( اعم از حق و باطل ) در برابر بى دينى و انكار صانع است .
2 - مرحلهء دوم كه يك درجه برتر از مرحله نخست است ، مرحلهء تصديق است كه انسان را به كرنش در برابر عظمت او وا مىدارد . در اين مرحله از شناخت پايههاى اعتقادى استوار مىگردد و اين شناختى است كه عمل را به دنبال مىآورد .
اميرمؤمنان در بيان ديگرى در همين زمينه مىفرمايد :
لاتجعلوا عِلمَكم جهلًا ، و يقينَكم شكّاً ، إذا علمتُم فَاعْمَلوا ، و إذا استيقنتم فاقدِموا ؛ « 1 »
دانش خود را به نادانى تبديل نكنيد و يقين خود را به شك و ترديد مبدل نسازيد ، هنگامى كه علم پيدا كرديد بر طبق آن عمل كنيد و هنگامى كه بر امرى يقين كرديد بر
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه صبحى صالح ، ص 524 ، كلمات قصار ، شمارهء 274