يافته ، ريشههاى رذايل اخلاقى را از بن بركند ، سپس در مرحلهء اول صفات برجستهء انسانى را جايگزين صفات نكوهيده ساخته در گسترش اعمال شايسته بكوشد ، و در مرحلهء دوم حكمت و موعظهء حسنه را پيشهء خود ساخته در رواج دادن دانش و فرهنگ از هيچ تلاشى فروگذار نكند ، و در مرحله سوم به فلسفهء الهى روى آورد و در پرتو آن به اوج كمال انسانى برسد و به سعادت دنيا و آخرت نايل آيد ، كه نهايت اوج هر كمالى به سوى خداست .
هر پژوهشگرِ نكته بين كه سيره و شرح زندگى اصحاب پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله را بررسى كند و رفتار و گفتار آنها را تا جايى كه به ما رسيده است مورد تجزيه و تحليل قرار دهد ، حقيقت ياد شده را به رأى العين در زندگى آنها مشاهده مىكند .
بيشترِ اين روايات گزارش كارهاى پسنديدهء آنهاست كه نشانِ پيروى كامل آنها از سنت رسول اكرم صلى الله عليه و آله و بيانگر فداكارى و جانبازى آنها در تبليغ آيين مقدس اسلام است . اما رواياتى كه در مورد حكمت و موعظهء حسنه و تعاليم عاليهء اسلام باشد اندك است . و اما رواياتى كه در پيرامون فلسفهء الهى و معارف پر ارج آسمانى باشد و بتواند رموز و دقايق معارف عاليه اسلام را بيان كند و دلها را شيفتهء آن ساخته با مقام رقيع كبريايى ارتباط دهد بسيار ناچيز است .
رواياتى كه معترض اين مسائل است گذشته از اين كه غالباً در تحليل مطلب ، بيراهه رفته است از تعداد انگشتان تجاوز نمىكند ، بلكه به آن رقم هم نمىرسد . و آن چه از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله در اين زمينه به ما رسيده است چيزى جز يك سلسله روايات مربوط به تشبيه و تجسيم و احياناً تنزيه از آنها و پارهاى از مسائل بسيار ساده و سطحى و زير پا افتاده نمىباشد . در صورتى كه تعداد يارانى كه شرح زندگى آنها در كتب رجال و تراجم نوشته شده به دوازده هزار نفر مىرسد و امت اسلامى در گردآورى و نگهدارى اخبار مربوطه به رفتار و گفتار آنها از هيچ كوششى دريغ نكردهاند .
مجموعه رسائل ( فارسى ) — صفحة 202
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٠٢