من گشوده مىشود . « 1 »
اميرمؤمنان پرهيزگارترين امت اسلامى و زاهدترين آنها در شئون زندگى بود كه به مستضعفان و بينوايان و يتيمان مهر مىورزيد و به تهيدستان و مستمندان دلى آكنده از مهر و صفا داشت و همواره به صورت يكى از آنها زندگى مىكرد ؛ حتى در روزگار خلافت ظاهرى كه زمام امت اسلامى را از كران تا كران به دست با كفايت خود گرفته بود هرگز از شكل و شيوهء زندگى آنها خارج نشد .
او مرد دلير و نيرومندى بود كه در شجاعت و ديگر صفات برجستهء انسانى نظير نداشت و تاريخ بشرى هرگز همانندى براى او نشان نداده است .
پايههاى دين در پرتو شمشير او استوار گرديد و درمورد خدا سختگير بود ، هرگز از حقى چشم نپوشيد و باطلى را تحمل نكرد . هدف ما در اين جا ثنا گويى و مديحهسرايى حضرت امير عليه السلام نيست و در مقام بيان فضايل و مناقب آن حضرت نيستيم كه او خود معيار فضايل است و بايد فضيلتها را با او سنجيد و كردار ديگران را با مقايسهء راه و روش او ارزيابى كرد .
به خصوص كه بحثهاى فلسفى با مدح و قدح اشخاص و جرح و تعديل افراد تناسبى ندارد . و ما در صدد اقامهبرهان برصاحبان اديان ديگر نيستيم . و اگر به فرازهايى از زندگى آن حضرت اشاره كرديم براى جلب توجه پژوهشگران سختكوش بود كه با تحقيقى عميق در زندگى آن حضرت به ابعاد تازهاى از خصوصيات اخلاقى و روحى آن حضرت پى برده ، آن گاه به ارزيابى ارزشهاى والايى كه در صفات برجستهء آن حضرت نهفته است بپردازند تا اين حقيقت را به روشنى دريابند كه اميرمؤمنان همهء صفات برجسته انسانى را از نظر روحى و جسمى
هامش
( 1 ) . ر . ك : احقاق الحق ، ( چاپ جديد ) ، ج 6 ، ص 40 كه با پاورقىهاى ارزنده و سودمند علامهء بزرگوار آقاى سيد شهاب الدين مرعشى - دام ظله - آراسته است . جز اين كه در آن جا به جاى « ينفتح » ، « يفتح » نقل شده است . مؤلف