روايت قمّى از امام صادق عليه السلام مذكور است كه ابليس داخل بهشت نگشته و در آيهء شريفه وارد است كه
« قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِيمٌ »
« 1 » . با توجّه به اين آيات چگونه مىشود ابليس - لعنه اللَّه - موجب وسوسهء آدم در بهشت گردد با اينكه از ورود به آن ممنوع بود ؟ و چگونه آدم مورد وسوسهء وى قرار گرفته با اينكه معصوم بود ؟ حلّ اشكال به نكتهاى است كه پيشتر يادآور شديم كه قبل از هبوط سعادت از شقاوت متميّز نيست ، 46 پس تدبّر نما .
و از اينجا ظاهر مىشود كه عصيان آدم عصيانى نبود كه منافى با عصمت وى باشد ، بلكه عصيانى ذاتى بود و حقيقت آن انتخاب هبوط به دنيا و ترك عالم نور و طهارت و انتخاب ظلمت و كدورت است و آيهء
« فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ » *
اشاره بدان دارد و معنى اين كلام قرآنى
« وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى »
« 2 » به شهادت
« ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَ هَدى »
« 3 » نيز همين است . چه خداوند سبحان فرمود :
« وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ »
« 4 » و اگر معصيت آدم عليه السلام معصيتى از سرِ فسق و مخالفت بود مىبايد بهشت وى منزلگه اختيار بود كه مستلزم مادّه و ظلمت است و لازمهء آن تحقّق در زمين بود نه در آسمان ، كما اينكه بحثش خواهد آمد . 47
در كيفيّت هبوط
از سياق آيهء شريفهء
« قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها . . . »
و
« وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى حِينٍ » *
فهميده مىشود كه هبوط از آسمان به زمين بوده است و ظاهر آيهء
« فِيها تَحْيَوْنَ وَ فِيها تَمُوتُونَ وَ مِنْها تُخْرَجُونَ »
« 5 » نيز همين است . حضرت امير عليه السلام در پاسخ آن مرد
هامش
( 1 ) . ص ، آيه 77 ؛ خدا فرمود از بهشت خارج شو كه به درستى كه مطرودى
( 2 ) . طه ، آيه 121 ؛ و آدم معصيت پروردگار خويش نمود و گمراه شد
( 3 ) . همان ، آيه 122 ؛ پس خدا وى را برگزيد و او را بخشيد و هدايت نمود
( 4 ) . جمعه ، آيه 5 ؛ خداوند ظالمان را هدايت نمىكند
( 5 ) . اعراف ، آيه 25 ؛ در زمين زندگى مىكنيد و در آن مىميريد و از آن دوباره برانگيخته مىشويد