« وَ لَقَدْ خَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ . . . »
« 1 » كه خالى از اشاره به مدّعى نيست . 49
و به هر ترتيب ظاهر سياق آيات اين است كه ورود آدم و همسرش به بهشت بعد از تسويه ( پرداختن گِل آدم ) و نفخ ( دميدن ) و سجود بوده است و متحصّل از روايات و بلكه صريح آنها دلالت بر همين معنا مىكند .
در بعضى روايات ( دو يا سه روايت ) آمده است كه پروردگار سبحان در روز جمعه در گل آدم دميد و بعد از ظهر همان روز وى را وارد بهشت ساخت و در بهشت بيش از شش يا هفت ساعت از روز نماند كه از آن خارج گشت . 50
از جميع اين آيات و روايات ظاهر مىشود كه امور مذكور « حالى برزخى » براى آدم عليه السلام و همسرش بوده است 51 و درخت ممنوع براى ايشان متمثّل گشته كه با خوردن از آن به نفس خويش ظلم نمودهاند و اين جهت بعينه هبوط آنان به زمين و زندگى در آن و ظهور قبايح آنان بوده است .
در بعضى اخبار آمده است كه اين درخت بوتهء گندم بود 52 و در بعضى نيز آمده كه اين درخت همچون ساير درختان بهشت همه نوع ميوه دربرداشته . 53 و در بعضى ديگر از اخبار آمده كه اين درخت ، درخت علم محمد صلى الله عليه و آله و آلمحمد بوده است . 54 در نزد كسانى كه با تعبيرات متشابههء وارد در شرع ممارست و انسى دارند همهء اين تعبيرات صحيح و واضح است . و به هر حال اين درخت درختى بود كه اصلش موجب هبوط به دنياست و چون آن گونه كه آيات سابق دلالت مىنمود غايت آن تحقّق علم به همهء اسما ، يعنى ولايت است ، به اين جهت از اين درخت گاهى به بوتهء گندم و گاهى به درختى كه همهء ميوهها را دربردارد و گاهى به درخت علم محمّد صلى الله عليه و آله و آل او عليهم السلام تعبير شده است و نيز ممكن است مراد از بوتهء گندم با عنايت به
هامش
( 1 ) . اعراف ، آيه 11 ؛ به درستى كه شما را خلق نموديم سپس صورت شما را پرداختيم و به ملائكه گفتيم كه براى آدمسجده كنيد