دو بار است و يا اينكه حقيقتاً دو بار هم تكرار نشده ، بلكه وضعى مشابه با موت رخ داده ، و از باب مشابهت و تغليب موت خوانده شده كه در هر دو صورت دلالتى بر اطلاق موت بر صعقه نمىكند ، چه آنكه مراد از موت بايد امور ديگرى باشد تا مصحّحى براى تكرار يا تغليب يافت شود .
( 119 ) . « من فى الأرض » يا اهل زمين ، كسانى هستند كه با انغمار در مادّه و ماديّات و متابعت هوا و شهوات ، كمالى تحصيل نكردهاند كه آنان را از عالم مادّه و زمين بركند و درهاى آسمان را برايشان بگشايد . كسى كه در اين نشئه دائماً در تحصيل مشتهيات نفس اماره كوشيده و همّش همه مصروف تحصيل اغراض مادّى بوده نَفسى مىيابد كه جز با شهوات و ماديّات الفتى ندارد و در آن نشئه هم همين نفس را خواهد داشت كه طفره محال است . البته چون در عالم برزخ بساط ماده و ماديّات درهم مىپيچيد ، انسان مىماند با نفسى مأنوس با مادّه و شهوات كه دائماً در طلب آنهاست و هيچ نمىيابد و لذا پيوسته در ألم و محنت است . چنين انسانى گرچه وارد عالم برزخ شده است اما در حكم اهل زمين است .
البته احتمال ديگرى هم در آيهء « فزع » و « صعق » بهنظر مىرسد ، و آن اينكه مراد از « من فى الأرض » همهء كسانى باشد كه در عالم برزخند ، نه فقط شقاوتمندان . برزخ را گويى استمرار همان حيات دنيوى شمردهاند و لذا اهل آن را اهل زمين ناميدهاند .
مرحوم علّامه در مواضعى از همين كتاب به اين نكته اشاره كردهاند كه از آيات و خصوصاً روايات استفادهء اين معنا مىشود .
( 120 ) . آنچه در متن به صورت « وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنّات » درج شده ، ظاهراً سهو است و آيهاى به اين صورت در قرآن موجود نيست . آيات مشابه به اين مضمون به صورت ذيل است :
1 .
« وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ »
: [ توبه ، آيه 72 ] .