مىتوان فهميد كه اعراف را مرتبهاى واحد نيست بلكه درجات و مراتب مختلفه است و لذا در هيچ موضعى ، تصريحى از كلام حق سبحان نمىيابيم كه مستضعفان نيز همچون اعرافيان بر اعراف ايستاده باشند ، بلكه مفاد آيات اين است كه مستضعفان در نزد اعرافيانند كه به ايشان اشاره مىكنند و مورد امر خويش قرار مىدهند و سرانجام امان مىبخشند .
فصل 14 : در بهشت
بحث مستوفا دربارهء بهشت و نيز شرح مضامين آيات و اخبار كثيرهء مربوط به آن از حوصلهء اين رساله خارج است ؛ چون وصف بهشت در قريب به سىصد آيه مذكور بوده و تقريباً در سرتاسر سورههاى قرآنى به جز بيست سوره از آن ياد شده است [ هيجده سوره از سور قصار و سورهء ممتحنه و منافقين ] . در عين حال در حدّ مقدور اوصاف كلّى آن را مورد بحث قرار مىدهيم .
رابطهء بين زمين و بهشت
خداوند سبحان مىفرمايد :
« وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ »
« 1 » از اين كلام استفاده مىشود كه بين زمين و بهشت ارتباط مخصوصى است ؛ و شايد اين سخن بهشتيان كه « خداوند به وعدهاش وفا نمود » ( صدقنا وعده ) اشاره به وعدهء خداى سبحان باشد كه
« أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ »
« 2 » . و حقيقت وراثت آن است كه انسان شيئى را بعد از تملّك
هامش
( 1 ) . زمر ، آيه 74 ؛ و [ مؤمنان ] گويند : ستايش خداى را كه وعدهء لطف و رحمتش را بر ما محقّق فرمود و ما را وارثهمهء سرزمين بهشت گردانيد تا هر جاى آن بخواهيم منزل گزينيم [ آن روز ] پاداش نيكوكاران بسيار نيكو خواهد بود
( 2 ) . انبياء ، آيه 105 ؛ به درستى كه عباد صالح من وارث زمين خواهند گشت