ديگرى ، تملّك كند و از آنچه كه گذشتگان وى استفاده نمودهاند استفاده كند و بنابراين ، حقيقت ميراث متوقّف بر شيئى ثابت است كه از دستى به دست ديگر انتقال يابد و از گذشتگان به آيندگان برسد . و لذا مقتضاى ظاهر سياق در بيان صدق وعده آن بود كه مىفرمود : « و أورثنا الأرض نتبوّأ منها » يا اينكه « و اورثنا الجنّة نتبوّأ منها » ؛ پس عدول از ايندو گونه بيان به آنچه كه در آيهء شريفه مذكور است ، افادهء نوعى اتّحاد و ارتباط مخصوص بين زمين و بهشت مىكند . 237
از طرفى ديگر خداى سبحان گاه خبر از تبديل زمين به صورتى ديگر مىدهد مثل :
« يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ »
« 1 » و گاه خبر از روشن شدن آن به نور پروردگارش :
« وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها »
« 2 » و گاه نيز خبر از قبض ( درهم پيچيدن ) آن :
« وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ »
« 3 » و آيهء
« وَ سَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ »
« 4 » نيز به آنچه گذشت اشاره دارد . از همه روشنتر اين كلام خداى تعالى است كه
« وَ الَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ * جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّيَّاتِهِمْ وَ الْمَلائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بابٍ * سَلامٌ عَلَيْكُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ »
« 5 »
هامش
( 1 ) . ابراهيم ، آيه 48 ؛ روزى كه زمين به گونهاى ديگر مبدّل شود
( 2 ) . زمر ، آيه 69 ؛ ر . ك : ص 132
( 3 ) . همان
( 4 ) . رعد ، آيه 42 ؛ و به زودى كفّار خواهند دانست كه دار آخرت از آن كيست
( 5 ) . همان ، آيه 22 ؛ كسانى كه در طلب رضاى خدا راه صبر پيش گيرند و نماز به پا مىدارند و از آنچه نصيبشان كرديم به فقرا پنهانى و آشكار انفاق كنند و در عوضِ بدىهاى مردم نيكى مىكنند ، اينان هستند كه عاقبت منزلگاه نيكو يافتند ، كه آن منزل بهشتهاى عدن است كه در آن بهشتها خود و همهء پدران و زنان و فرزندان شايستهء خويش داخل مىشوند در حالى كه فرشتگان به تهنيت آنها از هر درى وارد مىشوند . [ و مىگويند ] سلام بر شما [ كه در طاعت و عبادت خدا و رنج و آلام دنيا ] صبر پيشه كرديد ، عاقبت منزلگاه نيكو يافتيد