در اين آيهء شريفه
« عُقْبَى الدَّارِ » *
به
« جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها » *
تفسير و توصيف شده ، و واضح است كه دخول مستدعى نوعى « بيرون بودن » قبلى است و لذا حال آنها حال كسى است كه پس از مدتى سكونت در زمينى ، بر آن بنايى برپا سازد تا در آن مأوى گزيند و سپس بار ديگر گنبدى ( قبّهاى ) بر آن استوار كند و وارد آن گردد كه همهء اين مراحل اوج بعد از حضيض يا ارتقاى بعد از ارتقاست . 238 خداوند سبحان فرمود :
« كُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً »
« 1 » آيات ديگرى نيز به همين معنا اشعار دارد مثل :
« إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ »
« 2 » و
« تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبادِنا مَنْ كانَ تَقِيًّا »
« 3 » و
« وَ تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي أُورِثْتُمُوها بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ »
« 4 »
در مورد اين آيه در تفسير مجمع البيان از پيغمبر عليه السلام نقل نموده كه « براى هر كس هم در بهشت و هم در دوزخ منزلى است و لكن كافر وارث منزل مؤمن در دوزخ مىگردد و مؤمن وارث منزل كافر در بهشت و اين است معناى
« أُورِثْتُمُوها بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » . *
239
مؤلّف گويد : اگر اين روايت صحيح باشد ، با آنچه از وراثت زمين گفتيم منافاتى ندارد .
از جمله آيات مشعر به وراثت زمين اين آيهء شريفه است :
« قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ »
كه اشعار آن بر مدّعا ظاهر است .
هامش
( 1 ) . بقره ، آيه 25
( 2 ) . اعراف ، آيه 128 ؛ زمين ملك خداست و به هر كس از بندگانش كه خواهد واگذارد و حسن عاقبت مخصوصپرهيزكاران است
( 3 ) . مريم ، آيه 63 ؛ و آن بهشتى است كه بندگان پرهيزكار خويش را وارث آن گردانيم
( 4 ) . زخرف ، آيه 72 ؛ [ به مؤمنان گويند ] اين همان بهشتى است كه از اعمال صالح خود به ارث يافتيد