كوچكترين اظهارنظر را روا نمىداشنتد و آيات قرآن را هر بامداد و پسين مىخواندند :
« وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى »
و
« وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ »
و « من أطاعني فقط أطاع اللَّه » « 1 » .
و در واقع در زمان حيات پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله ، صحابه در مكتب نبوت تربيت شده بودند و به طور طبيعى يك روح تسليم فرمانبردارى در آنها ايجاد و به سادگى ، بر طبيعت اولى آنها افزوده شده بود . و از همين جا بود كه اوامر مقام خلافت را جاىگزين اوامر رسول و واجبالعمل مىدانستند . روح تحقيق علمى نبود كه قضايا را به طور كامل بررسى كرده و صحيح و سقيم را بسنجند و از هم تميز دهند و بتوانند مقام خلافت را از مقام نبوت تفكيك كنند و روى همين اصل عربى به ابوبكر گفت :
السلام عليك يا خليفة اللَّه « 2 » و ابوبكر گفت : من به خليفه رسولاللَّه راضى هستم . البته روايات زيادى درباره ضرورت عدم اطاعت مخلوق ، و چگونگى زمامداران بد ، نقل شده بود « 3 » .
ولى بدون تحقيق علمى ، شنيدن « لا طاعة لمخلوقاتي معصية الخالق » چه فايدهاى مىتوانست داشته باشد ؟ تنها عدهاى كه قضايا را بررسى نموده و صحيح و باطل را تمييز مىدادند و از مقام كتاب و سنت نبوى دفاع مىكردند ، رجال شيعه بودند كه در روز « سقيفه » و روز « شوراى شش نفرى » و در مقابل بدعتهاى عثمان و معاويه و مروان و وليد و سعيد و عبداللَّه بن عامر و ديگران . . . به شدت اعتراض نموده و هر يك به تناسب ! ، به همين جهت سختىها ديده و رنجها كشيدند : ابوذر ، عمار ، مقداد ، خالدبن سعيد ، مالك بن نويره ، اشتر ، صعصعه ، زيد ، كميل ، عمروبن الحمق و . . . در
هامش
( 1 ) . سنن ابنماجه ، ج 1 ، ص 3
( 2 ) . تاريخ الخلفاء ، ص 53
( 3 ) . كنزالعمال ، ج 3 ، ص 167 - 172 ؛ البدايه ، ج 6 ، ص 208 - 215 ؛ شرح شفا ، تأليف قارى ، ج 2 ، ص 29 - 32 ؛ النصائح الكافية ، ص 135 - 133 و صحيح مسلم ، ج 6 ، ص 1 - 25 .