تقيه - يا مخفىكارى - بهترين وسيلهاى بود كه امامان شيعه ، خون آنها را بدين وسيله حفظ كردند ، تقيّه از زمان امام حسن عليه السلام آغاز ، و در خلافت بنىاميه و بنىالعباس شيعه را از كشته شدن بىثمر نجات داد . گاهى خود امامها نيز در فتوا دادن همين نكته را ملاحظه مىكردند .
در كتب شيعه روايات مربوط به تقيّه زياد است و علماى آنها رسالههاى مستقل و مستدلى در اين خصوص تأليف كرده و حقيقت تقيّه و مفهوم آن را روشن ساختهاند .
45 . قيامها و تبليغات شيعه
شيعيان در طول قرنهاى متمادى نه تنها از پا ننشستند ، بلكه در هر مورد مناسبى ، با در نظر گرفتن شرايط عصر خود با سخنرانى و تبليغات و . . . به كوشش خود ادامه دادند .
سخنان افراد نخستين شيعه را ، در روز سقيفه ، در توضيحات سابق بهطور اختصار درج نموديم ، و اكنون اجمالًا به سير تاريخى شيعه مىپردازيم كه فعاليت و كار و كوشش تبليغ آنها روشن شود .
در روز سقيفه شمارهء افراد شيعه بسيار اندك بود ، بلكه اركان آنها از چهار نفر تجاوز نمىكرد و لكن به علل زير تا آخر خلافت عثمان توانستند براى خود در اجتماع جا باز كرده ، و عدهء نسبتاً زيادى با خود هم عقيده كنند :
الف . سخنرانىهاى روز سقيفه ، بالخصوص احتجاجهاى على عليه السلام در نظر افراد صالح ، كه تحت تأثير اكثريت واقع شده بودند بىتأثير نبود ، بلكه سخنرانىهاى دختر پيغمبر در مسجد و در بستر مرگ و شبانه دفن شدن او - به حسب وصيّتى كه كرده بود - و رفتن او شبها با على عليه السلام و حسن و حسين عليهما السلام به در خانهء مردم ، تأثير عميقى در مسلمانها داشت .
ب . پس از بيعت ابوبكر ، ميان انصار و قريش شكاف بزرگى ايجاد شد . شعرا و