خود مىپذيرد ؛ اما نسبت به آنچه كه تركيب پذير نيست ، مانند مجردات صرف ، فقط قضاء است وبس .
فصل چهارم : شواهدى از روايات
نصوص دينى نيز بر آنچه گذشت ، دلالت دارد . برخى از آيات را قبلًا آورديم ، اكنون به ذكر پارهاى از روايات مىپردازيم .
در كتاب محاسن « 1 » از هشام بن سالم روايت شده است كه امام صادق عليه السلام فرمود :
إِنَّ اللَّهَ إِذا أَرادَ شَيْئاً قَدَّرَهُ ؛ فَإِذا قَدَّرَهُ قَضاهُ ؛ فَإِذا قَضاهُ أَمْضاهُ ؛
همانا خداوند هرگاه چيزى را اراده كند ، اندازهء آن را معين سازد ؛ و هرگاه اندازه آن را معين ساخت ، به آن حكم كند ؛ و هرگاه به آن حكم كرد ، آن را اجرا مىكند .
و نيز در همان كتاب « 2 » نقل است كه ابوالحسن عليه السلام به يونس فرمود :
يا يُونُسُ ! لاتَتَكَلَّمْ بِالْقَدَرِ . قالَ : إِنّى لا أَتَكَلَّمُ بِالْقَدَرِ وَلكِنْ أَقُولُ : لايَكُونُ إِلّا ما أَرادَ اللَّهُ وَ شاءَ وَ قَضى وَ قَدَّرَ . فَقالَ : لَيْسَ هكَذا أَقُولُ ، وَلكِنْ أَقَولُ : لا يَكُونُ إِلّا ماشاءَاللَّهُ وَأرادَ وَقَدَّرَ وَقَضى ؛ ثُمَّ قالَ : أَتَدْري ما الْمَشِيَّةُ ؟ فَقالَ : لا ، فَقالَ : هَمُّهُ بِالشَّيءِ ؛ أَ وَ تَدْرِي ما أَرادَ ؟ قالَ : لا . قالَ : إِتْمامُهُ عَلَى الْمَشِيَّةِ ؛ فَقالَ : أَ وَ تَدْرِي ماقَدَّرَ ؟ قالَ : لا . قالَ : هُوَ الْهَنْدَسَةُ مِنَ الطُّولِ وَالْعَرْضِ وَالْبَقاء . ثُمَّ قالَ : إِنَّ اللَّهَ إِذا شاءَ شَيْئاً أَرادَهُ ؛ وَإِذا أَرادَهُ قَدَّرَهُ ؛ وَإِذا قَدَّرَهُ ، قَضاهُ ، وَإِذا قَضاهُ ، أَمْضاهُ ؛
اى يونس ! به قَدَر تكلّم مكن . يونس گفت : به قدرتكلّم نمىكنم ، ولى مىگويم : چيزى تحقق نمىيابد مگر آنچه خداوند اراده نمايد و بخواهد و اجرا كند و مقدّر سازد . امام فرمود : من چنين نمىگويم ؛ بلكه مىگويم : چيزى تحقق نمىيابد مگر آنچه خداوند
هامش
( 1 ) . محاسن ، ص 243 ، ح 235 و بحارالانوار ، ج 5 ، ص 121
( 2 ) . همان ، ص 244 ، ح 238 ؛ همان ، ج 5 ، ص 122