عالم ذرّ
3 . در تفسير قمى از ابن مسكان نقل مىكند كه از امام صادق در مورد آيه :
« وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى »
سؤال كردم كه آيا اين جريان به صورت مشاهده بود ؟ امام فرمود : آرى ، پس معرفت [ در جان آنها ] ثابت ماند ، ولى موطن را فراموش كردند و به زودى آن را ياد آرند ، و اگر آن واقعه نبود ، كسى نمىدانست آفريدگارش و روزى دهندهاش كيست ؟ و گروهى از آنان در عالم ذرّ ، تنها با زبان اقرار كردند و ايمان قلبى نياوردند ، خداوند [ در مورد اين گروه ] فرمايد : « به آنچه پيش از اين كفر ورزيدند ، ايمان نخواهند آورد » . « 1 »
4 . شبيه روايت بالا در تفسير عياشى به نقل از زراره آمده است ؛ زراره مىگويد : از امام باقر درباره آيه
« وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ . . . »
« 2 » سؤال كردم ، امام عليه السلام فرمود :
أَخْرَجَ اللَّهُ مِنْ ظَهْرِ آدَمَ ذُرِيَّتَهُ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ ، فَخَرَجُوا [ وَ هُمْ ] كَالذَّرِّ ، فَعَرَّفَهُمْ نَفْسَهُ وَ أَراهُمْ نَفْسَهُ ، وَ لَوْ لا ذلِكَ ما عَرَفَ أَحَدٌ رَبَّهُ ، وَ ذلِكَ قَوْلُهُ : « 3 »
« وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ » *
« 4 »
خداوند از پشت آدم ، فرزندانش تا روز قيامت را بيرون آورد ، و آنها درحالى كه مانند ذره بودند ، خارج شدند ؛ پس خود را به آنها شناساند و نشان داد ؛ و اگر چنين چيزى نبود ، كسى پروردگار خود را نمىشناخت . خداوند مىفرمايد : « و اگر آنان را پرسى كه آسمانها و زمين را چه كسى آفريد ؟ گويند : اللَّه » .
هامش
( 1 ) . تفسير على بن ابراهيم قمى ، ج 1 ، ص 248
( 2 ) . اعراف ، 172
( 3 ) . لقمان ، 25
( 4 ) . تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 40 ، ح 111