انسان به دست خود او نيست ، و منوط به مشيّت الهى است . البته ، منظور اين نيست كه انسان هرچه را اراده كند ، خدا نيز آن را اراده مىكند ، زيرا چنين برداشتى غلط و مخالف با ظواهر قرآن است ، چنان كه حق تعالى فرمايد :
1 -
« وَ لَوْ شِئْنا لَآتَيْنا كُلَّ نَفْسٍ هُداها . . . »
[ سجده ( 32 ) / 13 ] - اگر مىخواستيم ، هرنفسى را ( جبرا ) به كمال هدايتش مىرسانديم .
2 -
« وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً . . . »
[ يونس ( 10 ) / 99 ] - اگر پروردگارت مىخواست ، تمامى مردم روى زمين ( به جبر و الزام ) ايمان مىآوردند .
طبق اين بيان ، هر ارادهاى كه در ما پديد مىآيد ، مبتنى بر اراده و اذن خداست ؛ و گرنه بىاذن او هرگز ارادهاى پديد نخواهد آمد . كارهايى هم كه از ما سر مىزند ، - از طريق ارادهء ما - به اذن و ارادهء خدا بستگى دارد ؛ بدين معنى كه چون كارهاى ما از روى اراده و اختيار است ، و ارادهء ما نيز در دست خداست ؛ در نتيجه ، كارهاى ما ( با حفظ جنبهء اختيار ) منوط به اراده و مشيّت اوست .
خلاصه اينكه ، همهء امور ، چه عادى باشند و چه خارق عادت ؛ و خارق عادت هم چه در مسير خير باشد ، مانند معجزه و كرامت ، و چه در مسير شر ، مانند سحر و كهانت ، معلول علل طبيعى مىباشند ، و در عين حال ، به اذن و ارادهء پروردگار بستگى دارند ، و بدون آن هرگز تحقق نمىيابند .
همهء موجودات عالم ، اگرچه از نظر استناد وجودشان به حضرت احديّت يكسان هستند ، و فقط به ارادهء حق تحقق مىيابند ، و بدون اذن او هرگز جامهء هستى نمىپوشند ؛ ولى در اين ميان ، معجزات و كرامات امتياز خاصى دارند ، زيرا ارادهء حتمى و وعدهء قطعى خداوند پشتوانهء آنهاست ؛ چنان كه خود فرمايد : « خداوند مقرر فرموده