نباشند ، و هم شامل احكام و قصص باشند - آن هم با رعايت ويژگيهايى چون : فصاحت ، بلاغت ، معارف ، و جز آنها . . . سورههاى بلندى كه پيش از سورهء هود نازل شده و مشتمل بر خصوصيّات ياد شده بودهاند ، طبق روايتى عبارتند از : اعراف ، يونس ، مريم ، طه ، شعراء ، نمل ، قصص ، قمر ، وص ، كه جمعا نه سوره مىشوند ، و دهمين سوره ، همان سورهء هود است . بنابراين ، شايد منظور قرآن از جملهء « ده سوره بياوريد » ، همين جهت بوده است ؛ يعنى نظير ده سورهاى كه تا هنگام نزول آيهء سيزدهم از سورهء هود ، نازل شده بودند . . . »
به اين گفتار چند اعتراض وارد است :
1 - روايتى كه گوينده در ترتيب نزول سورهها بر آن تكيه كرده مورد اعتماد نيست ، زيرا از « اخبار آحاد « * » » است ، و خالى از نقاط ضعف نيست .
2 - از ظاهر آيهء
« أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ . . . » *
معلوم مىشود كه كافران تهمت مجعول بودن را به همهء آيات قرآن وارد مىكردند ، و اين تهمت ، تنها مخصوص سورههاى طولانى نبوده ، بلكه سورههاى كوتاه و بلند ، هر دو را شامل مىشده است .
3 - ظاهرا ضمير « هاء » در كلمهء « مثله » ( در اين آيه ) به قرآن باز مىگردد ، كه در اين صورت ، معنى ندارد ما آن را به سورههاى
هامش
( * ) اخبار آحاد [ خبرهاى واحد ] - خبر واحد : خبرى است كه به حدّ تواتر نرسيده باشد ، چه آنكه راويان آن يكى باشند يا متعدّد . اين خبر در مقابل خبر « متواتر » و خبر « مشهور » قرار دارد ، و درجهء اعتبارش از آن دو نازلتر است . خبر واحد موجب عمل مىشود ، ولى مفيد علم اليقين نيست ؛ يعنى از راه دليل ( خواه به گفتار معتمدان و امينان ، يا از طريق تواتر - كه اصلا شك و شبهه در آن نباشد - ) بدست نيايد . اگر راويان اين خبر ، افزون از سه تن باشند ، آن را « مستفيض » نيز خوانند . [ ر - ك : فرهنگ علوم ، ص 257 - 258 ؛ فرهنگ معين ، ج 4 ، ص 4931 ؛ نثر طوبى ، ج 2 ، ص 596 ؛ و نفائس الفنون ، ج 1 ، ص 402 ]