روش ، از نظم طبيعى سخن به دور است ، در حالى كه نظم سخن ايجاب مىكند كه ابتدا با مثل « قرآن » ، و سپس با « ده سوره » ، و در نهايت ، با « يك سوره » تحدّى به عمل آيد .
برخى براى گريز از اين اشكال گفتهاند تقدّم سورهء « يونس » بر « هود » ، دليل آن نيست كه همهء آيات سورهء يونس بر همهء آيات سورهء هود مقدّم باشد ، بلكه امكان دارد كه چند آيه از سورهء يونس پس از سورهء هود نازل شده باشد .
حقيقت امر اين است كه قرآن كريم با تمامى ويژگيهايش ، چون : فصاحت ، بلاغت ، معارف ارزنده ، اخلاق پسنديده ، شرايع الهى ، اخبار غيبى ، قصص ، مواعظ ، و امتيازات لفظى و معنوى ؛ به انضمام جاذبيّت خاص آنكه بر دلها حكومت مىكند ، و در جانها مؤثر مىافتد ، كلا معجزه است .
امّا دربارهء اينكه « چرا نخست به يك سوره و بعد به ده سوره تحدى شدهاست ؟ » ، صاحب « مجمع البيان » مىفرمايد : « تحدّى به چيزى - چون يك سخن منظوم - كه اعجاز آن واضح باشد ، صورت مىپذيرد . البتّه ، هيچ مانعى ندارد كه گاهى به كمتر يا بيشتر از آن نيز تحدّى گردد .
هرچند كه اين مطلب از جهتى درست است ، ليكن اشكال مزبور را به كلّى رفع نمىكند ؛ خصوصا كه صاحب « مجمع البيان » اعجاز را فقط از نظر فصاحت و بلاغت معتبر دانسته است .
برخى ديگر در پاسخ بدين اشكال گفتهاند : « اعجاز قرآن عبارت است از مجموع ويژگيهاى آن ، مانند : فصاحت ، بلاغت ، معارف ، اخلاق ، و . . . به علاوهء عدم وجود اختلاف در آن . ازاينرو ، كسى كه درصدد معارضه برمىآيد ، بايد چند سوره [ مثلا ده سوره ] بياورد ، تا معلوم شود كه بدون هيچ اختلافى مىتواند با قرآن به معارضه و مبارزه پردازد ؛ البتّه ، در صورتى كه سورهها ، هم بسيار كوتاه
اعجاز قرآن ( فارسى ) — صفحة 105
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٠٥