لَا لِازَلِيَّتِهِ انْقِضَآءٌ . هُوَ الاوَّلُ لَمْ يَزَلْ ، وَ الْبَاقِى بِلَا أَجَلٍ . خَرَّتْ لَهُ الْجِبَاهُ ؛ وَ وَحَّدَتْهُ الشِّفَاهُ - تا آخر خطبه .
و از جمله خطبهء صد و هشتاد و چهارم : مَا وَحَّدَهُ مَنْ كَيَّفَهُ ؛ وَ لَا حَقِيقَتَهُ أَصَابَ مَنْ مَثَّلَهُ ؛ وَ لَا إيَّاهُ عَنَى مَنْ شَبَّهَهُ ؛ وَ لَا صَمَدَهُ مَنْ أَشَارَ إلَيْهِ وَ تَوَهَّمَهُ - تا آخر خطبه .
و از جمله خطبهء آنحضرت در جواب ذِعْلب كه گفت : يَا أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ ، هَلْ رَأَيْتَ رَبَّكَ ؟
فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ : وَيْلَكَ يَا ذِعْلَبُ ! لَمْ أَكُنْ لِاعْبُدَ رَبًّا لَمْ أَرَهُ . اين خطبه طويل است و شامل مطالب بسيار عالى دربارهء توحيد بالصَّرافه است ، و آن را صدوق در « توحيد » با إسناد خود از آنحضرت نقل مىكند .
و از جمله خطبهء آنحضرت است كه در « احتجاج » طبرسى آمده است : دَلِيلُهُ ءَايَاتُهُ ؛ وَ وُجُودُهُ إثْبَاتُهُ ؛ وَ مَعْرِفَتُهُ تَوْحِيدُهُ ؛ وَ تَوْحِيدُهُ تَمْيِيزُهُ مِنْ خَلْقِهِ ؛ وَ حُكْمُ التَّمْيِيزِ بَيْنُونَةُ صِفَةٍ لَا بَيْنُونَةُ عُزْلَةٍ . - تا آنكه مىفرمايد : لَيْسَ بِإلَهٍ مَنْ عُرِفَ بِنَفْسِهِ ؛ هُوَ الدَّآلُّ بِالدَّلِيلِ عَلَيْهِ ؛ وَ الْمُؤَدِّى بِالْمَعْرِفَةِ إلَيْهِ
بحث علامه طباطبايى درباره بالصرافه بودن وحدت حق
بارى ، اين مطالب را استاد علّامهء طباطبائى بطور مشروح در تفسير « الميزان » ج 6 از صفحهء 96 تا 1 0 8 آوردهاند ؛ سپس در بحث تاريخى مىفرمايند :
گفتار به اينكه عالم صانعى دارد ، و پس از آن ، گفتار به اينكه او واحد است ؛ از قديمترين مسائلى است كه در بين مفكّرين نوع بشرى بوده ، و فطرت مركوزهء در بشر آنها را بچنين عقيدهاى فرا مىخوانده است . حتّى مذهب بت پرستان كه بناى آن بر شرك است ؛ اگر در حقيقتش دقّت شود معلوم مىشود كه اصل آن براساس توحيد صانع بوده ، و كمك كارانى نيز براى خود قرار مىدادهاند :
ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى
و اگرچه اين اصل از