بدين قسم كه اوّل سورهء
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
را در اوّل قرار دادند ، و آخرين سورهاى كه برسول الله نازل شده بود مثل سورهء مائده را در آخر قرآن قرار دادند ، و طبعاً سورهء بقره نيز كه از سُوَر مَدَنى است در آخر قرار مىگرفت .
از مزايا و خصائص اين مصحف علاوه بر ترتيب سور و آيات بر ترتيب نزول ، اين بود كه شأن نزول آيات و سورهها منظور شده بود ، بنابراين هر يك از آيات و يا سوَرى كه به وقت معيّن نازل شده و جهت نزول آن مشخّص گرديده بود ، از سورههائى كه قبلًا نازل شده و يا بعداً نازل شده امتياز پيدا كرده و اين سورهها بين اوّل و آخر قرآن يعنى در وسط قرار مىگرفت . « 1 »
بارى ، حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام مصحف را بدينصورت و بدين كيفيّت منظّم فرموده ، و حتّى بعضى از جهات تفسيريّه و تأويليّه را مشخّص كردند . و پس از شش ماه اتمام نموده و مهيّا فرمودند ، و بر شترى بار كرده ، دم در مسجد در حالى كه در مسجد از صحابه بودند آوردند و فرمودند : اينست قرآن شما ، من جمع آورى كرده و آوردهام !
آنها چيزى نگفتند ! و حضرت شتر را به منزل برگردانده ، و ديگر از آن قرآن خبرى نشد .
اينست محصّل آنچه در روايات عامّه آمده است ، و امّا آنچه در روايات خاصّه وارد شده است ، اينست كه : چون حضرت قرآن را بار شتر كردند و به مسجد آوردند و فرمودند : اينست قرآن شما ! به حضرت عرض كردند : ما را به
هامش
( 1 ) مرحوم شيخ طَبْرِسىّ در تفسير « مجمع البيان » ضمن تفسير سورهء دهر (هَلْ أَتى عَلَى الْإِنْسانِ) چند حديث در كيفيّت ترتيب نزول سُوَر قرآن روايت مىكند ، از جمله از أبو القاسم حَسْكانىّ ؛ و يكايك سورههاى قرآن را به ترتيب نزول مىشمرد . ( تفسير « مجمع البيان » جلد 5 ، ص 405 ، از طبع صيدا )