بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ * قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هُدىً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ .
« 1 » در اين آيه به خوبى نشان مىدهد كه آيات نسخ مىشوند ؛ و جاى يكديگر را عوض مىكنند ؛ و تبديل و تبدّل در آن صورت مىگيرد . و معلوم است كه مراد ، آيات قرآن كريم است ؛ و چون معاندين مىگويند : اين تبديل و تغيير از جانب محمّد است نه از جانب خدا ، و او افترا زده است ، در آيهء بعد مىفرمايد : بگو اين آيات را ، چه ناسخ و چه منسوخ ، جبرائيل كه روح القدس است فرو فرستاده است ، تا موجب دلگرمى دلهاى مؤمنان و موجب هدايت و بشارت براى مسلمان باشد .
و مرجع نسخ ، به تحديد زمان و أمَد مدّت حكم منسوخ است . يعنى مدّت حكم سابق دائمى نبوده و تا زمان ورود حكم ناسخ بوده است ، و أبداً اشكال ندارد بلكه حتماً بايد نسخ در شرايع و احكام الهيّه بوده باشد ، زيرا كه چه بسا أحكامى بعنوان دوام تشريع نمىشوند ؛ و مصلحت و ملاك آنها در بُرههاى از زمان است ، و نيز مصلحت نيست كه بعنوان موقّت بيان شود ، يعنى بيان توقيت ، خلاف مصلحت است ؛ در اين صورت حكم را بطور مطلق تشريع مىكنند و پس از استيفاى مصالح و ملاكات مندرجهء تحت آن حكم ، آن حكم را نسخ مىكنند .
پس بازگشت نسخ اينست كه : بواسطهء آيهء ناسخ بيان مىشود كه آيهء
هامش
( 1 ) آيهء 101 و 102 ، از سورهء 16 : النّحل : « و چون ما آيهاى را بجاى آيهء ديگر تبديل كنيم - و خدا داناتر است به آنچه نازل مىكند - مىگويند : اى پيغمبر ! تو افترا بستهاى و چنين دروغى را به خدا نسبت دادهاى ! بلكه اكثر آنها نمىدانند . بگو روح القدس قرآن را بحقّ از جانب پروردگارت فرستاده است ، تا موجب ثبات دلهاى مؤمنان گردد و هدايت و بشارت براى مسلمين شود . »