تلميذ : آيا بين چهار ملك مقرّب معروف : جبْرائيل ، ميكائيل ، إسرافيل و عزرائيل جامعى وجود دارد ؟ يعنى يك رئيسى كه به اينها الهام كند ، و اينها هر كدام در تحت اوامر او باشند ؛ غير از روح ؟
علّامه : ظاهراً بين چهار ملك معروف جامع و رئيسى نيست ؛ مقدار مختصرى از جبرائيل نقل شده است ، چون نسبت به جبرائيل در سورهء عَمَّ ظاهراً يك بيانى هست . « 1 »
ولى باز مسألهء جامع نيست و آنجورى نمىشود گفت ؛ كيفيّت إحاطهء جبرائيل بر فرشتگان مأمور به امر او به عنوان جامع و افراد نيست .
( خدا راهنمائى كند ؛ از ما چيزى بر نمىآيد ؛ اين اوضاع اين احوال ؛ اين بالا ، اين پائين ؛ اين صعود ، اين نزول ؛ آدم بكدام دست بزند ؟ عقل در كدام كار بكند ؟ أصلًا كارش چه نحو باشد ؟ نمىدانم و الله ) .
كيفيّت تأثير دعا و عمل ملائكه در استجابت دعا
تلميذ : بعضى از اوقات انسان دعائى مىكند ، و آن دعا مستجاب مىشود ؛ مثلًا دعا مىكند كه اين باغ سر سبز شود ، يا اين چاه آب در آورد ، و يا اين مريض شفا يابد ؛ و أمثال اين دعاها .
و بواسطهء اين دعا چندين هزار ملائكه مأمور تنظيم و پيدايش و استجابت آن دعا مىشوند ، و بالاخره آن امر را در خارج به اذن پروردگار متحقّق مىكنند . يعنى تمام اينكارها زير نظر دستجات مختلفى از فرشتگان است كه آن امر را صورت تحقّق خارجى و عينى مىدهند ؛ آيا مىتوان گفت : اين ملائكه مأمور امر انسانند ؛ مأمور امر دعا كننده هستند ؟
هامش
( 1 ) آيهاى كه در سورهء عمّ است اينست :يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً؛ شايد منظور حضرت علّامه رحمةُ اللهِ عليه يك نحوه سيطرهء روح بر ملائكه بوده است .