* * * تلميذ : مرحوم آخوند ملّا فتحعلى سلطان آبادى با تمام رياضات و مكاشفات و مقاماتى كه از ايشان نقل مىشود ، گويا در مراحل و منازل توحيد ذات حقّ متعال نبودهاند .
علّامه : مثل اينكه ايشان در مسائل مجاهدتهاى نفسانى بوده ، و در رشتهء توحيد نبودهاند .
و چون با مرحوم آخوند ملّا حسينقلى همدانىّ ، هم عصر و هم زمان بوده ، و مرحوم آخوند در رشتهء توحيد حقّ تبارك و تعالى بى نظير بودهاند ؛ لذا با هم مناسباتى و مراوداتى نداشتهاند و قدرى هم روابط آنها تيره بود .
مرحوم آخوند ملّا حسينقلى همدانىّ انصافاً خيلى واقعيّت عجيبى داشتند ، و در حدود سيصد نفر شاگرد تربيت كردند ؛ البتّه شاگرد و شاگردِ شاگرد .
آنوقت در ميان اين شاگردان جماعتى هستند كه آدمهاى نسبةً كاملاند ، مثل مرحوم آقا سيّد أحمد كربلائىّ ، و مرحوم حاج شيخ محمّد بهارى ، و آقا سيّد محمّد سعيد حبّوبى ، و حاج ميرزا جواد آقاى تبريزىّ رضوان الله عليهم .
گفتند : جماعتى ، دسته جمعى توطئه نموده بودند ، و دربارهء روش عرفانى و الهى و توحيدى مرحوم آخوند ملّا حسينقلى انتقاد كرده ، و يك عريضهاى به مرحوم آية الله شَرَبْيانىّ نوشته بودند . ( در اوقاتى كه مرحوم شربيانى رياست مسلمين را داشته ، و بعنوان رئيس مطلق وقت شمرده مىشده است . ) و در آن نوشته بودند كه آخوند ملّا حسينقلى روش صوفيانه را پيش گرفته است .
مرحوم شربيانى نامه را مطالعه فرمود ، و قلم را برداشت و در زير نامه نوشت :
مهر تابان ( طبع جديد ) ( فارسى ) — صفحة 322
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٢٢