بگويد ؛ و گفت : من از اين قرار داد رسول خدا مطّلع نبودم
. و امّا سُنَن كه در اين روايت آمده من جائى نديدهام . و آنچه در بعضى از روايات آمده است مِئين است ، يعنى سوره هائيكه در حدود صد آيه هستند ؛ و شايد هم سُنَن در اين روايت همان مِئين بوده و بوسيله كتابتِ كتّاب ، تحريف « 1 » شده است .
و مشهور آنست كه قرآن را به سه قسمت تقسيم مىكنند : سُوَر طوال ، سور مئين ، سور مُفصَّلات . غاية الامر از سورهء نَبَأ
( عَمَّ يَتَساءَلُونَ )
تا آخر قرآن را سور قِصار هم مىگويند .
مراد از متشابه و مثانى در قرآن كريم
و امّا مَثانى من به ياد ندارم كه بر بعضى از سور قرآن اطلاق شده باشد ، زيرا ثَنَى يَثْنِى يعنى خم شدن و برگشتن ؛ و چون بسيارى از آيات قرآن ناظر بر بعضى از آيات ديگر است ، گويا مثل اينكه اين آيات دو مرتبه ذكر شده است : يكى معنى خود آيه ، و يكى نظرى كه به آيه ديگر دارد . و آن آيهء قبل نيز دو مرتبه ذكر شده است : يكى خود آيه ، و يكى اين آيهء ديگر كه راجع به آنست و معنى آن را در خود بازگو مىكند .
و چون تمام آيات قرآن ناظر بر يكديگر است و هر آيهاى ، معنى آيهء ديگرى را متضمّن است ، بنابراين تمام قرآن را مىتوان مَثانى « 2 » گفت
هامش
( 1 ) : عبارت سُنَن در « جواهر » طبع حاج موسى ملفّق آمده است ، ولى در طبع حروفى نجف همان لفظ مِئين را ثبت كردهاند ؛ و چون به اصل آن در كافى مراجعه شد ( « اصول كافى » طبع حروفى ، ج 2 ، ص 601 ) آنجا نيز مئين ضبط شده است .
( 2 ) در تعليقهء ص 601 ، از ج 2 « اصول كافى » طبع حروفى از « وافى » نقل كرده است كه : سور طُوَل ، بر وزن صُرَد هفت سورهء اوّل قرآن بعد از فاتحه است ، بنا بر اينكه أنفال و توبه را سورهء واحده بگيريم ( به جهت آنكه هر دو دربارهء غزوات حضرت رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم وارد شده است و به همين جهت آن دو را قَرينَتَين ميگويند و بين آن دو نيز بسم الله الرحمن الرحيم نيامده است ) يا آنكه سورهء هفتم را سورهء يونس بگيريم . و مثانى هفت سورهء بعد از اين هفت سوره است ، و آنها را مثانى گويند چونى مثنَى و مثانى - مانند معنَى و معانى - به معناى دنبال و پشت سر در آمدن است . و گاهى اوقات مثانى بر جميع سورههاى قرآن چه طوال آن و چه قصار آن اطلاق مىشود . و امّا مئين از سورهء 17 : بنى إسرائيل است تا هفت سوره ، و آنها را مئين گويند به جهت آنكه آيات هر يك از آنها در حدود صد آيه است . اينطور در بعضى از تفاسير آمده است . - تمام شد كلام « وافى » . و ليكن معنائى را كه « وافى » براى مثانى نموده است تمام نيست ؛ چون ثَنَى يَثْنى همانطور كه در لغت آمده و علّامه فرمودند ، به معناى عطف توجّه و عطف چيزى بر چيزى مانند خم كردن و كج كردن است نه مطلق عقب در آمدن . بارى ، جمع بين كلام صاحب « وافى » و روايتى را كه از « كافى » نقل نموديم اين مىشود كه بگوئيم : سور طِوالْ يا طُوَلْ ، هفت سوره بعد از فاتحه است : بقرة ، آل عمران ، نساء ، مائدة ، أنعام ، أعراف ، يونس . و سورههاى مثانى ، هفت سورهء بعد از آنهاست بنا بر اينكه أنفال و توبة يكى باشد : أنفال توبة ، هود ، يوسف ، رعد ، إبراهيم ، حِجر ، نَحل . و سورههاى مِئين ، هفت سورهء بعد از آنهاست : إسراء ، كَهف ، مريم ، طه ، أنبياء ، حَجّ ، مؤمنون . و سورههاى مفصّل ، شصت و هشت سورهء بعد از آنهاست ؛ يعنى از سورهء نور كه بيست و چهارمين سوره است تا سورهء و الشّمس كه نود و يكم است ، و ما بقى سورهها سُوَر قصار است ، و اللَهُ العالِم .