عَلَيْهِ السَّلَامُ :
مَنِ اسْتُحْكِمَتْ لِى فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ خِصَالِ الْخَيْرِ ، احْتَمَلْتُهُ عَلَيْهَا وَ اغْتَفَرْتُ فَقْدَ مَا سِوَاهَا ؛ وَ لَا أَغْتَقِرُ فَقْدَ عَقْلٍ وَ لَا دِينٍ .
لِانَّ مُفَارَقَةَ الدِّينِ مُفَارَقَةُ الامْنِ ، فَلَا يَتَهَنَّأُ بِحَيَوةٍ مَعَ مَخَافَةٍ . وَ فَقْدَ الْعَقْلِ فَقْدُ الْحَيَوةِ وَ لَا يُقَاسُ إلَّا بِالامْوَاتِ . « 1 »
لزوم متابعت از عقل و قلب و شرع در آيات و روايات و ادعيه
بارى ، در آيات قرآن كريم و اخبار معصومين سلامُ اللهِ عَليهم أجمعين به هر سه موضوع از تقويت عقل و تقويت قلب و لزوم متابعت شرع تأكيد شده است . و در دعاها و مناجاتها تقويت هر سه را از ذات اقدس حضرت احديّت خواستار شدهاند .
أمير المؤمنين عليه السّلام در ضمن ادعيهء خود در « نهج البلاغة » بدرگاه خداوندى عرضه مىدارد
: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى لَمْ يُصْبِحْ بِى مَيِّتًا وَ لَا سَقِيمًا ، وَ لَا مَضْرُوبًا عَلَى عُرُوقِى بِسُوءٍ ، وَ لَا مَأْخُوذًا بِأَسْوَإِ عَمَلِى ، وَ لَا مَقْطُوعًا دَابِرِى ، وَ لَا مُرْتَدًّا عَنْ دِينِى ، وَ لَا مُنْكِرًا لِرَبِّى ، وَ لَا مُسْتَوْحِشًا مِنْ إيمَانِى ، وَ لَا مُلْتَبِسًا عَقْلِى ، وَ لَا مُعَذَّبًا بِعَذَابِ الامَمِ مِنْ قَبْلِى . « 2 » و « 3 »
هامش
( 1 ) « أمير المؤمنين عليه السّلام فرمودند : كسى را كه حقّاً دريابم كه در او يك خصلت از خصلتهاى نيكو استوار است ، من تمام نيكوئىها را بر آن خصلت حمل مىكنم ، و فقدان سائر خصلتها را ناديده مىگيرم . و ليكن من فقدان دين و فقدان عقل را نمىتوانم ناديده بگيرم . چون هر جا دين نباشد امنيّت نيست . و معلوم است كه زندگانى با وجود نگرانى و ترس ، گوارا نمىباشد . و فقدان عقل همان فقدان حيات است ؛ و نبايد كسانى كه عقل ندارند به چيزى سنجيده شوند مگر با مردگان . »
( 2 ) « نهج البلاغة » ج 1 ، خطبهء 213 : « سپاس از آن خدائيست كه مرا مرده داخل در صبح نكرد ، و نه مريض ، و نه رگهاى من به بدى زده شده است ؛ و نه به بدترين اعمالم گرفتار شدهام ، و نه پشت من از فرزند مقطوع گرديده است ؛ و نه مرتدّ از دين خود شدهام ؛ و نه آنكه منكر پروردگار گرديدهام ؛ و نه آنكه از ايمان خود به وحشت افتادهام ؛ و نه آنكه عقل من شوريده و خراب شده است ؛ و نه آنكه مانند امّتهاى سالفه بعذابهاى آنان مبتلا شدهام . » و همانطور كه ملاحظه مىشود حضرت در اينجا شكر و سپاس كمال عقل و ثبات در دين و برقرارى ايمان قلبى را نمودهاند .
( 3 ) در تطبيق مراحل سه گانهء فطرت و عقل و شرع ، در ضمن اذن دخول سرداب مقدّس حضرت امام زمان أرواحنا فِداه و سائر ائمّهء معصومين ، كه مرحوم مجلسى رضوانُ اللَه عَليه از نسخهء قديمى از مؤلّفات اصحاب نقل مىكند و اوّلش اينست : « اللَهُمَّ إنَّ هَذِهِ بُقْعَةٌ طَهَّرْتَها وَ عَقْوَةٌ شَرَّفْتَها » ، وارد است كه : فَسُبْحانَكَ مِنْ إلَهٍ ما أرْأَفَكَ ، وَ لا إلَهَ إلّا أنْتَ مِنْ مَلِكٍ ما أعْدَلَكَ ؛ حَيْثُ طابَقَ صُنْعُكَ ما فَطَرْتَ عَلَيْهِ الْعُقولَ ، وَ وافَقَ حُكْمُكَ ما قَرَّرْتَهُ فى الْمَعْقولِ وَ الْمَنْقولِ .