چون در اين آيهء قرآن به صورت خطاب به جنّ و انس ، آنها مخاطب قرار گرفته و مورد مؤاخذه و سؤال واقع شدهاند ؛ و اگر رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم رسول و پيامبر براى طائفهء جنّ نبودند ، صحيح نبود از كلام قرآن مجيد كه بر زبان رسول الله جارى مىشود آنان مورد مؤاخذه قرار گيرند .
علّامه : بلى ظاهرا پيامبر جنّ از انس است ؛ و اتّفاقا از خود طائفهء جنّ هنگام احضار آنها سؤال شده است از اين موضوع ؛ در پاسخ گفتهاند ؛ ما از اجانين پيغمبرى نداريم ؛ بلكه پيغمبر ما حضرت محمّد بن عبد الله صلّى الله عليه و آله و سلّم است .
تلميذ : آيا مىتوان گفت : كه چون انسان و جنّ هر دو موجود مادّى هستند ؛ غاية الامر انسان از خاك است و جنّ از دخان و آتش ؛ و از شدّت لطافت به چشمهاى عادى ، محسوس نمىشود ؛ و هر دو از يك سنخ هستند و جنّ از انسان ضعيفتر است ؛ لذا هر دو داراى يك حكم هستند ؟
علّامه : براى حلّ اين مسئله غير از اين چيزى نمىتوان گفت . چون جنّ نحوهء وجودش طفيلى انسان است و براى انسان است ؛ و بنابراين هر دو داراى پيامبر واحدى هستند ؛ و تكاليف بر حسب قوّت و ضعف انسان و جنّ براى هريك از دو صنف معيّن و مشخّص گرديده است .
و شاهد بر اين مطلب آن كه در آيهء 130 از سوره 6 انعام وارد است كه :
يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ أَ لَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي وَ يُنْذِرُونَكُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا
« 1 » چون در اين آيه خطاب به جنّ و انس هر دو است ؛ و بهر دو گفته شده است كه مگر آيا رسولانى از جنس خود شما نيامدند ؟ و چون دانستيم كه اجانين از خود پيامبرى ندارند ؛ و پيغمبر ايشان از انسان است ؛ پس معلوم مىشود كه مراد از
رُسُلٌ مِنْكُمْ
از جنس خاك و يا خصوص آتش نيست بلكه جنّ و انس هر دو از يك جنس بوده و هر دو از مادّه و طبيعت هستند ؛ و براى هر دو صنف يك پيامبر فرستاده شده است ؛ منتهى انسان نسبت به جنّ قوىتر و جنّ نسبت به انسان ضعيفتر است .
هامش
( 1 ) آيهء 130 از سورهء 6 انعام : اى گروه و جماعت جنّ و انس آيا بسوى شما نيامده است پيامبرانى از خود شما كه آيات مرا بر شما بخوانند و حكايت كنند و از لقاى چنين روزى شما را بيم دهند ؟ .