[ در معناى إلّا عباد الله المخلصين اولئك لهم رزق معلوم ]
تلميذ : در آيهء شريفهء قرآن كريم داريم :
إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ أُولئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ
( آيهء 41 و 42 از سوره 37 صافّات )
فَواكِهُ وَ هُمْ مُكْرَمُونَ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ
( آيهء 43 و 44 ) در اين آيه شريفه فواكه عطف بيان است براى رزق معلوم ؛ عباد الله المخلصين كه فانى در ذات خدا هستند ، چگونه براى آنها جزاى معيّن و با اندازهء مشخّص مقدّر گرديده است ؟ مگر نه آنكسىكه بمقام فنا رسيده است ، تمام نعمتهاى الهى بدون حساب از آن اوست ؟ چگونه مخلص شدن با محدوديّت در مزد و جزا و معلوميّت آن سازگار است ؟
علّامه : ظاهرا مراد از معلوم بودن رزق ، اهميّتى است كه خود رزق به آنها مىدهد .
و اين خودش اميد تحقّقش را دارد ؛ و چون بالأخره بندگان مخلص خدا بنده هستند و مخلص لذا مقدوريّت و معلوميّت براى آنها و رزق آنها خواهد بود .
و اين معنى را بعضى از عرفاء تصديق كردهاند ؛ و تعبير خوبى هم هست ؛ كه در نشئه آخرت هويّت و ماهيّت يعنى ما هويّت اشخاص از بين نمىرود ؛ و عين ثابت آنان باقى مىماند .
قاعدتا هم همينجور است ؛ چون گرچه ايشان فانيند ؛ ولى بالأخره تعيّن و تشخّصى از وجود دارند .
و منافات ندارد كه عين ثابت آنان باقى بماند ؛ و در عين حال بندگان مخلص خدا هم بوده باشند .
هامش
بدن خود را رها كرده و جسمى ندارند ؛ و برزخ و قيامت را نيز رها كرده ، صورت و نفسى ندارند ؛ و در حرم حقّ وارد شده ؛ و از همهء تعيّنات گذشتهاند ديگر براى آنها عين ثابتى نيست ؛ انّيت و تعيّن و اسم و رسمى نيست و شايد اشاره به اين فنا باشد آنچه را كه شيخ ولىّالله دهلوى در كتاب همعات مىگويد : كه حصول فنا پس از پانصد سال از مردن براى انسان حاصل مىشود .
و در اين صورت از فنا ديگر عين ثابتى نيست و تبديل و تبدّل زيد به مقام فنا ، مثل تبديل و تبدّل پروانه به آتش است و مثل تبديل حبّهء قند به آب ، و قطره به دريا ، و كرم آب به پرنده ، و امثال ذلك كه تبدّل ماهوى و وجودى شده است ؛ پس در اين قسم تبدّل حال به حال با بقاى عين ثابت و انيّت نيست مانند قسم اوّل كه چنين بود در اين قسم تبديل و تبدّل ذاتى صورت مىگيرد ؛ و چون سگى كه در نمكزار نمك گردد و اصلا عين و اثرى از او باقى نباشد ؛ عين و اثرى از سالك راه خدا بعد از موت نخواهد بود هنيا لأرباب النّعيم نعيمهم و للعاشق