تخطي إلى المحتوى الرئيسي

شرح رسالة المشاعر ملا صدرا ( فارسى ) — صفحة 565

مساهمون:

ص٥٦٥
غير القارّ في الزمان و الحركة . لم يفرق بين حال الوجود و حال الماهيّة عن غفلة
شرح
دارد و در وجود انسان هم حركت استكمالى متصور است ، لازمه‌اش آن است كه انسان از وجود متحصل انسانى خارج شود و به ماهيت ديگر منقلب گردد ، غافل از آن كه نباتى كه مبدل به حيوان مىشود مرتبهء نازل حيوان و نبات بالفعل و حيوان بالقوه است و داخل انواع نباتات متحصل بالفعل به شرط لا نمىباشد ، يا حيوانى كه به واسطهء استكمالات تدريجى ، انسان مىشود و در صراط انسانيت است ، حيوان لا به شرط است كه مرتبهء نازل انسان است يا استكمالات تدريجى كه از براى طبيعت انسان حاصل مىشود ، مستلزم خروج انسان از انسانيت و دخول در طبيعت ديگر نمىباشد ، بلكه معناى حركت در جوهر آن است كه از براى انسان ، اكوان مختلف است كه به حسب تدريج برايش حاصل مىشود و هر مرتبهء سابق بر وجود جوهرى ، بعينه براى مرتبهء لاحق هيولا و ماده است . همان طورى كه اشتداد ، بياض را از نوع خودش به نوع ديگر منتقل نمىنمايد ، در تحولات جوهرى هم اشتداد ، استكمال همان طبيعت است ، مگر در حركات كثير متوارد بر طبيعت مثل آن كه طبيعتى از بياض ، ضعف پيدا نمايد و از نوع خود به نوع ديگر منتقل شود و يا انسان در حركات استكمالى ، به عقول لاحق مبدل و در حركات معوج و تنقصات ، به شياطين يا بهايم مبدل شود . ان شاء اللّه در مباحث بعدى اثبات خواهيم كرد كه جميع تبدلات طبيعي از حركت و خروج تدريجى ناشى است . موضوع در حركت جوهري هيولاست با صورة « ما » . شيخ در كتاب شفا گفته است : « الفصل الثالث في بيان المقولات التي تقع الحركة فيها وحدها لا غيرها فنقول : إن قولنا : إنّ مقولة كذا فيها حركة قد يمكن أن يفهم منه أربعة معان : أحدها : أنّ المقولة موضوع حقيقي لها ، قائم بذاته . « 1 » و الثاني : أنّ المقولة و إن لم يكن الموضوع الجوهري لها فبتوسطها تحصل للجوهر إذ هي موجودة فيها أوّلا كما أنّ الملاسة إنّما هي للجوهر بتوسّط السطح . و الثالث : أنّ المقولة جنس لها و هي نوع لها . و الرابع : أنّ الجوهر يتحرّك من نوع لتلك المقولة إلى نوع آخر و من صنف إلى صنف و المعنى
هامش
( 1 ) . بذاتها . خ ل .