از او و رسيدن به آن ثانياً ؛ و حال اين كه نعمت دايمى به شكر كردن سزاوارتر است . و كسى كه تأمّل كند مىداند كه نعمت خدا در شربت آبى در حال تشنگى بهتر است از مملكت روى زمين « وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها » » « 1 » [

] صفت سى و دوم ، جزع و بى تابى است . كه عبارت است از رها كردن عنان خود در مصيبت و بلا ، به فرياد كشيدن ، آه و واويلا و ناله كردن و جامه دريدن و بر خود زدن ؛ بلكه داخل در جزع است پريشان شدن و عبوس كردن . و سبب كلّى آن ضعف نفس است . و اين صفت از مهلكات است ؛ چه ، آن در حقيقت انكار بر قضاى خدا و اكراه از فعل و حكم او است . و از رسول خدا صلى الله عليه و آله مروى است كه فرمودند : « تمام محنت در وقت بلا جزع كردن است » . « 2 » و فرمود كه : « اجر عظيم با بلاى عظيم است . و چون خدا قومى را دوست دارد ايشان را مبتلا مىسازد ؛ پس هر كه راضى شد رضاى خدا از براى او است و هر كه غضبناك شد غضب خدا از براى او است » . « 1 » [ صبر ] و ضدّ جزع ، صبر است ؛ كه مضطرب نگشتن در بلاها و مصايب است و اين صبر در شدايد است . و از براى صبر اقسام ديگر نيز هست ؛ مثل صبر در معارك و جنگ‌ها كه از افراد شجاعت است ، و صبر در حال غضب كه حلم است ، و صبر در مشقّت طاعات ، و صبر بر مقتضيات شهوات و صبر بر زهد و غيرها . و فى الحقيقه اكثر اخلاق داخل در صبر است . و مرتبه‌ى صبر از مراتب رفيعه است . و حق تعالى بيش‌تر خيرات را نسبت به صبر داده است و اكثر درجات بهشت را به آن متعلّق ساخته و آن را