26 - فراموشى از اعمال و غفلت از محاسبهى آنها
] صفت بيست و ششم ، فراموشى از اعمال و غفلت از محاسبهى آنها است و اين سبب كلّى هلاكت اكثر مردمان است . چنان چه تاجر اگر هر چندى يك دفعه به حساب خود نرسد و از سود و زيان و دخل و خرج و كاركنان غفلت نمايد ، اندك وقتى همهى سرمايهى او بر باد رود و ورشكست شود . [ محاسبه و مراقبهى نفس ] و ضدّ اين غفلت ، محاسبه و مراقبهى نفس است ؛ يعنى انسان در هر شبانه روزى وقتى را معيّن نمايد كه در آن وقت به حساب نفس خود برسد و طاعات و معاصى خود را موازنه نمايد . پس اگر نفس خويش را مقصّر يافت با او عتاب و خطاب كند و تدارك آن نمايد و الّا شكر پروردگار كند . و مراقبه آن است كه هميشه متوجّه ظاهر و باطن خود باشد كه معصيتى از او سر نزند و واجبى را ترك ننمايد . و به اجماع امّت و تصريحات كتاب و سنّت ثابت است كه در روز حساب ، مستوفيان عرصهى قيامت و محاسبان وادى پر هول و وحشت ، محاسبه خواهند كرد بندگان را به دقّت از اعمال قليل و كثير و نَقير و قِطمير « 1 » و از خطر آن محاسبه نجات نمىيابد مگر كسى كه در دنيا حساب نفس خود نمايد و اعمال و افعال و حركات و سكنات خود را به ميزان شرع بسنجد تا در روز حساب محاسبهى او آسان گردد . و اشاره به اين محاسبه است آيه كريمه : « وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ » . « 2 » و حضرت صادق عليه السلام فرموده كه : « محاسبهى نفس خود را بكنيد ، پيش از آن كه از شما مطالبهى حساب آن را بكنند . همانا از براى قيامت پنجاه موقف است كه در هر موقفى هزار سال آدمى را نگاه مىدارند و حساب