است و همچنين عموم موارد استعمال آنها مورد ملاحظه قرار گيرد . عدل در قاموس اسلام به معنى تعديل كردن پيوندهاى اجتماعى و اقتصادى و كيفيّت زندگانى و معيشتى موجود ميان مردم است . قرآن كريم ، به پيامبر اكرم « ص » مىفرمايد : به مردم چنين بگو : * ( وَأُمِرْتُ لأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ ) * « 1 » من مأمور شدهام تا عدالت را در ميان شما ( و در سراسر زندگى و روابط شما ) اجرا كنم . پس اين تعبير مراد از كلمه را معيّن مىكند . امام امير المؤمنين « ع » ، در نامه اى به سپاهيان خود از آنچه به سود يا زيان ايشان است آنان را آگاه مىسازد :
حديث
2
الإمام علي « ع » : أمّا بعد ! فإنّ الله جعلكم في الحقّ سواء ، أسودكم و أحمركم ؛ و جعلكم من الوالي و جعل الوالي منكم ، بمنزلة الوالد من الولد و الولد من الوالد ؛ و إنّ حقّكم عليه إنصافكم و التّعديل بينكم . . . « 2 »
( 2 ) امام على « ع » : امّا بعد ! خداوند شما را در حقوق با يك ديگر مساوى كرد ، چه سياه باشيد و چه سرخ . و شما را با والى و والى را با شما مانند پدر و پسر و پسر و پدر قرار داد ؛ و حق شما بر او ، انصاف دادن در بارهء شما و تعديل برقرار كردن ميان شماست . . . اين سخن ، با آنكه خطاب به سپاهيان است ، ويژهء آنان نيست ، بويژه اگر به اين اصل توجه داشته باشيم كه ارتباط حاكم اسلامى با مردم و ارتباط مردم با حاكم همچون ارتباط پدر فرزندى است ، كه او براى مردم مانند پدر است و مردمان براى او مانند فرزندان . و اين همان چيزى است كه امام جعفر صادق « ع » ، آن را بدين صورت بيان كرده است :
هامش
« 1 » . « سورهء شورى » ( 42 ) : 15 .
« 2 » . « بحار » 75 / 356 .