با ذكر اين شواهد معلوم شد ، عوارض غريبه به امورى اطلاق مىگردد كه اگر از ماهيّتى زايل گردند ، آن ماهيّت زايل نگردد ، اين عوارض همان عوارض مادّىاند و صور عقلى فقط از اين نوع عوارض بايد مجرّد باشند . چون لوازم ماهيّت هرگز از ماهيّت زايل نمىگردند ، لذا لوازم وجود و لوازم مفارق مادّى را شامل نمىگردد . شايد به اين جهت است كه فخر رازى مىگويد « عقل » از افراد خارجى ، صورت كلّى را انتزاع نمىنمايد و نتيجه مىگيرد كه « علم » از « مقولهء اضافه » است ، ولى در بعضى موارد چنانچه ذكر كرديم - علم را از « مقولهء كيف » مىداند ( صفحهء 110 ) . بعلاوه فخر رازى در « المباحث المشرقيّه » تصريح مىكند كه « قوّهء عاقله مجرّد از ماده است » « 1 » .
بنابراين چطور ممكن است صورت عقلى منتزع از افراد خارجى بعوارض غريبه آميخته باشد با اين وصف در قوّهء عاقله كه مجرّد است حلول نمايد .
هامش
( 1 ) - . . . العاقل يجب أن يكون مجرّدا عن المادّة و البرهان عليه . . .
فخر رازى - المباحث المشرقيه - مكتبة الأسدى - طهران 1966 - ج 1 - صفحهء 369 .