فعل بوده باشد . و امكان آلت فعل يا تحصيل آن اگر فعل صاحب آلت باشد ، باشد به « 1 » مثل آن كه اب جهت وضو / * الف / 187 / تواند داشت و مصوّر شود حصولش .
قال : : و متعلقه : إمّا علم ، إمّا عقلى أو سمعى ، و امّا ظن ؛ و امّا عمل . « 2 » يعنى متعلّق تكليف كه مكلّف به است كه امر به آن مىشود يا [ الف ] : علم است كه تكليف نموده خداى - تعالى - عباد را به دانستن آن ، و آن علم [ 1 ] : يا عقلى محض است - كه عقل مستقلّ است در تحصيل آن مثل علم به وجود آلة و بودن او عالم و قادر [ 2 ] : يا سمعى محض است كه عقل مستقلّ در آن نيست ، مثل علم به معاد بدن و بعث [ 3 ] : يا مركّب از هر دو است [ 4 ] : و يا ظنّ است ، مثل ظنّ قبله كه در جهت خاصّى است . [ ب ] : و يا عمل است و آن عمل [ 1 ] : يا عقلى است ، مثل رد وديعه و شكر منعم [ الف - 253 ] و بر والدين و قبح ظلم و كذب [ 2 ] : و گاه سمعى مىباشد مثل صلات و زكات و تفصيل نداد مصنّف - رحمه اللّه - ظن را به آنچه تفصيل داده علم را از آن جهت اعتماد بر فهم متعلّم .
و در منهاج اليقين « 3 » علّامه - رحمه اللّه - در بحث ثالث « 4 » كه در تكليف است گفته است : « و الظّنّ سمعىّ [ محض ] كالظنّ بجهة القبلة » . « 5 » و باقى موافق است با آنچه در اينجا از شروح نقل شده .
هامش
( 1 ) . م ، الف : - به
( 2 ) . كشف المراد / 322
( 3 ) . كذا . صحيح : مناهج
( 4 ) . كذا . در نسخهء چاپى : رابع
( 5 ) . مناهج اليقين / 251