حسّى است ، و از اين جهت است كه بسيار [ ى ] از اوقات كسى ترك لذّت حسيّه جهت لذّت وهميّه مىكند بدون / * الف / 139 / عقليّه ، پس در عقليّه به طريق اولى است . و ايضا حسّ ادراك ظواهر اجسام مىكند و تعلّقى آن را به امور كليّه نيست . و عقل ادراك بواطن امور مىكند و تميّز ميان ذاتيّات و عوارض مىكند ، و فرق ميان جنس و فصل مىنمايد ، پس ادراك او أتمّ خواهد بود و لذّت در او اقوى است .
مسألهء خامسه و عشرون در اراده و كراهت است
قال : و منها الارادة و الكراهة ، و هما نوعان من العلم . « 1 »
از كيفيّات نفسانيّه اراده و كراهت است ، و اين هر دو ، دو نوع از علم « 2 » به معنى اعمّند كه حصول صورت است نزد عقل ، اعمّ از آن كه يقينى باشد يا غير يقينى ، از جهت آن كه اراده عبارت از علم ذى حىّ است يا اعتقاد يا ظنّ اوست در [ الف - 181 ] مصلحت كردن فعلى ، و همچنين در ترك فعل امرى جهت مفسده آن . اين است مذهب جماعتى .
و ديگران گفتهاند كه : اراده و كرامت زايدند بر اين علم به معنى آن كه اعمّند از علم به مصلحت و به مفسده ، و غير اين هر دواند و مترتّبند بر اين هر دو ، از جهت آن كه ما مىيابيم در نفس خود ميل « 3 » به سوى چيزى و همچنين تنفّر از آن را كه مترتّب بر اين دو نحو علم اين
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 252
( 2 ) . ن : + و
( 3 ) . م : مثل