است كه در آن حرف انفصال باشد . و منفصله حقيقيّه آن است كه تعاند [ ب - 174 ] ما بين جزءين آن در صدق و كذب هر دو باشد . و مانعة الجمع آن است كه تعاند به حسب صدق باشد فقط . و مانعة الخلوّ آن است كه تعاند به حسب كذب باشد فقط . و اين هر دو منفصله غير حقيقهاند .
و مصنّف - رحمه اللّه - در اقسام قياس گفته كه : قسم دويم قياس استثنائيست و اين استثنايى « 1 » دو قسم است :
اوّل : آن كه مقدّمهء آن شرطيّهء / * ب / 134 / متّصله « 2 » باشد ، و نتيجه از دو قسم آن حاصل مىشود ، احدهما استثنايى عين مقدّم از براى حصول عين ثانى ، و دويم استثنايى نقيص تالى « 3 » از براى نقيض مقدّم .
و قسم دويم استثنايى آن است كه : منفصله باشد ، و آن دو قسم است نيز ، احدهما : آن است كه امر غير حقيقيّه باشد ، و ثانى : آن است كه حقيقيّه باشد . پس غير حقيقيّه دو قسم است :
مانعة الجمع است ، و اين قسم دو قسم نتيجه مىدهد يكى استثناى عين مقدّم است از براى نقيض تالى ، و يكى استثناى عين تاليست از براى نقيض مقدّم .
و ديگر مانعة الخلوّ است ، و نتيجه اين نيز دو قسم مىباشد ، استثناى نقيض مقدّم از براى عين تالى و استثناى نقيض تالى از براى عين مقدّم .
و امّا حقيقيّه كه بيانش گذشت پس بتحقيق كه چهار نتيجه از آن
هامش
( 1 ) . م : - و اين استثنائى
( 2 ) . م : متصل
( 3 ) . م : + از براى نقيص تالى