جهت آن كه ممتنع است كه بيرون آيد از جسم يا صغر چشم حجمى كه متّصل شود از آن يك چشم زدن به كره ثوابت .
و ايضا حركت شعاعى نيست طبيعى از جهت عدم اختصاص آن به جهتى دون جهتى و طبيعى مختصّ يك جهت است ، و هرگاه طبيعى نباشد قسرى « 1 » نيز نخواهد بود ، چنانچه گذشت كه قسرى « 2 » جائيست كه طبيعى باشد ، و ظاهر است كه شعاع شعورى ندارد ، و حركت آن شعاع ارادى نيست . و ايضا خروج شعاع باطل است از جهت آن كه شعاع امر لطيفى خواهد بود البته ، پس لازم خواهد بود تشويش آن در وقت هبوب « 3 » رياح ، پس حاصل نمىشود رؤيت آنچه مقابل است .
و امّا ثانى كه به انطباع باشد باطل است ، از جهت استحالهء انطباع كبير در صغير . و در اين بعينه نظر است ، و سابق بر اين چون از شيخ المقدّسين بهاء الملّة و الدّين - قدّس سرّه - در تحقيق ابصار عبارتى مشهور به نظر رسيد كه در بعضى امالى خود قلمى نمودهاند و داعى چيزى نوشته بودم بر كلام ايشان ، و در اين مقام چون مناسب بود قلمى شد تمام آن .
امّا تحقيق شيخ به اين عبارت است : « الخلاف المشهور فى أنّ رؤية الوجه فى الصّيقل ، هل هو بالانعكاس عنه أو بالانطباع فيه ؟ و الدّليل من الجانبين لا يكاد يسلّم من خدش .
و لكاتب الحرف [ الف - 135 ] دليل على أنّه بالانطباع لا بالانعكاس ،
هامش
( 1 ) . نسخهها : قصرى
( 2 ) . نسخهها : قصرى
( 3 ) . هبوب : وزيدن