قال : و منه السّمع ، و يتوقّف على وصول الهواء المنضغط الى الصّماخ . « 1 »
رفتهاند قومى به اين كه سمع حاصل است ، در وقت [ ب - 133 ] رسيدن هواى فشارده « 2 » شده ميان كوبند و كوفته شده ، مثل آن كه دو دست كه بر هم خرد هواى ما بين تموّج نموده به صماخ مىرسد ، و از اين جهت است كه ادراك جانب صوت و جهت آن مىشود ، و معلوم مىگردد كه اين صورت از كجا برخاسته و مؤخّر مىباشد سماع از ابصار ، از جهت آن كه موقوف است اوّل بر حركت هوا دون الثّانى .
و مصنّف - رحمه اللّه - ميل نموده در اينجا به اين حركت به ابقاى شكل همان هواى منضغط به صماخ از مخارج و غير آن . و در اين نظر است از جهت آن كه صوت گاهى شنيده مىشود از وراى جدار با امتناع بقاء شكل بر حال خود ، و به همان عنوان كه منضغط شده اگر فرض كنيم كه ممكن باشد نفوذ هوا ، و الّا چيزى اصلا مسموع « 3 » نمىشود .
و در بعضى نسخه « و قد يتوقّف » به لفظ « قد » است ، يعنى بدون وصول هواى مخصوص گاهى مسموع مىشود ، مثل صوت مؤذّن در هبوب رياح ، و بودن سامع به خلاف جانب وصول رياح ، و اين وقتيست كه لفظ « قد » حمل بر تقليل شود .
قال : و منه البصر و يتعلّق بالذّات بالضّوء و اللّون . « 4 »
يعنى پاره [ اى از ] مبصرات را متعلّق است ابصار به آنها اوّلا و
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 196
( 2 ) . كذا . صحيح : فشرده
( 3 ) . م : مشموع
( 4 ) . كشف المراد / 196