مركّبات .
قال : و قد تؤخذ موادّ ، و قد تؤخذ محمولة « 1 » .
اجزاء ماهيّت گاهى نظر كرده به اعتبار موادّ تنها [ ب - 51 ] مىشوند ، پس اجزاء حقيقيّه خواهند بود ، و اين اجزاء حمل بر مركّب نمىشوند به حمل هو هو ، مثل جسم نسبت به حيوان ، از جهت آن كه محال است كه كلّ جزء شود . و گاهى نظر به اجزا به اعتبار بودن آن اجزا از اجزاء محموله مىشود ، و در اين صورت حملش مثل حيوان است كه به شرط نطق هرگاه ملاحظه شود محمول به انسان مىشود . و اگر به شرط لا شىء - يعنى عدم نطق ملاحظه شود - محال است حملش بر مجموع مركّب از حيوان و ناطق . و اگر ملاحظه شود حيوان من حيث هو هو كه با قطع نظر از شرط شىء و شرط لا شىء باشد محمول مىشود بر انسان . و همچنين جسم .
قال : فتعرض لها الجنسيّة و الفصليّة « 2 » .
هرگاه اعتبار كنيم حمل جزء را بر ماهيّت پس در آن جنسيّت و فصليّت متحقّق مىشود ، و جنس جزء مشترك است كه مقول به كثيري مختلفين به حقايق در جواب ما هو مىشود و فصل جزء مميّزى است ، مقول مىشود بر چيزى در جواب « أىّ شىء هو فى جوهره » ؟ پس اين جزء ماهيّت يا جنس است يا فصل .
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 92
( 2 ) . كشف المراد / 93